Phở bát đá là cách ăn phở trong chiếc bát làm bằng đá được nung nóng, khi chan nước dùng sôi vào thì nước tiếp tục sôi lăn tăn ngay trên bàn, thịt bò tái chín dần theo ý người ăn. Ở Hà Nội, món này xuất hiện nhiều trong khoảng hơn một thập kỷ gần đây và nhanh chóng được giới trẻ yêu thích vì bát phở nóng lâu, hợp những ngày rét. Bài viết hướng dẫn bạn cách chọn quán và cách tự nấu phở bát đá ngon ngay tại nhà.
Phở bát đá khác phở truyền thống thế nào
Về nước dùng và bánh phở, phở bát đá không khác nhiều phở bò Hà Nội truyền thống: vẫn là nước ninh xương bò trong, thơm quế hồi gừng nướng, bánh phở mềm. Điểm khác nằm ở chiếc bát và cách ăn:
| Tiêu chí | Phở bát đá | Phở truyền thống |
|---|---|---|
| Bát | Bát đá dày, được nung nóng trước | Bát sứ thông thường |
| Nhiệt độ | Nước sôi lăn tăn vài phút, nóng lâu | Nóng nhưng nguội dần khi ăn |
| Thịt | Thịt sống bày riêng, khách tự thả vào | Thịt được chần, xếp sẵn trong bát |
| Trải nghiệm | Tự điều chỉnh độ chín, có tính “trình diễn” | Gọn, nhanh, tập trung vào vị nước dùng |
Nhiều người sành phở truyền thống cho rằng phở bát đá làm thịt chín quá nhanh nếu không ăn khéo, trong khi người trẻ thích cảm giác nóng hổi và được tự “nấu” bát phở của mình. Mỗi kiểu có cái hay riêng.
Cách tìm quán phở bát đá ngon ở Hà Nội
Phở bát đá hiện có ở nhiều quận nội thành Hà Nội, từ các chuỗi quán đến quán nhỏ trong phố. Thay vì tìm một địa chỉ cố định, bạn có thể dựa vào các tiêu chí sau:
- Bát đá được nung đủ nóng: khi chan nước, nước phải sôi lại ngay trong bát.
- Thịt bò tươi, thái mỏng: màu đỏ tươi, không thâm, không chảy nước.
- Nước dùng trong, ngọt xương: thơm hồi quế vừa phải, không ngọt gắt bột ngọt.
- Đồ ăn kèm đầy đủ: hành chần, quẩy, trứng, rau thơm.
- Quán đông khách địa phương vào giờ sáng và tối, đặc biệt mùa đông.
Nếu bạn muốn trải nghiệm các quán phở truyền thống lâu năm, gia truyền ở phố cổ, có thể tham khảo bài phở Hà Nội và các quán gia truyền để so sánh hai phong cách.
Ăn phở bát đá thế nào cho đúng
- Khi bát được bưng ra, nước đang sôi, hãy thả thịt bò vào ngay và đảo nhẹ để thịt chín đều.
- Nếu thích tái, chỉ cần vài giây rồi gắp thịt lên ăn trước.
- Thả trứng vào sớm nếu muốn trứng chín lòng đào.
- Thêm rau thơm, chanh, ớt sau cùng để giữ mùi.
- Cẩn thận không chạm tay vào bát vì đá giữ nhiệt rất lâu.
Với trẻ nhỏ, nên chia phở ra bát nhỏ thông thường để tránh bỏng.
Cách nấu phở bát đá tại nhà
Chuẩn bị
- Bát đá (có bán ở các cửa hàng đồ bếp), hoặc bát đất nung, bát gang chịu nhiệt.
- Xương ống bò, xương đuôi bò khoảng 2–3 kg.
- Thịt bò thăn hoặc bắp hoa để thái mỏng ăn tái.
- Gừng, hành tây, hành khô, quế, hồi, thảo quả, hạt mùi.
- Bánh phở, hành lá, rau mùi, chanh, ớt, trứng gà.
- Nước mắm, muối, đường phèn.
Ninh nước dùng
Xương bò ngâm nước muối loãng, chần sôi rồi rửa sạch để nước dùng trong. Gừng, hành nướng thơm, cạo sạch vỏ cháy. Quế, hồi, thảo quả, hạt mùi rang sơ cho dậy mùi rồi cho vào túi vải. Ninh xương với nước ở lửa nhỏ trong nhiều giờ, thường xuyên hớt bọt. Gần cuối cho túi gia vị vào khoảng 30–45 phút rồi vớt ra để mùi thơm không bị gắt. Nêm nước mắm, muối, chút đường phèn vừa ăn.
Làm nóng bát đá
Đây là bước quan trọng nhất. Bát đá có thể nung trên bếp ga ở lửa nhỏ, tăng dần nhiệt hoặc cho vào lò nướng. Không đặt bát lạnh lên lửa to ngay vì đá có thể nứt. Khi bát đã thật nóng, dùng găng tay chịu nhiệt nhấc ra đặt lên đế gỗ.
Hoàn thiện
Cho bánh phở đã trụng qua nước sôi vào bát đá, xếp hành lá, chan nước dùng đang sôi sùng sục. Bày thịt bò thái mỏng, trứng ra đĩa riêng để mỗi người tự thả vào.
Chọn và bảo quản bát đá
Nếu định nấu phở bát đá thường xuyên, hãy đầu tư một bộ bát tốt. Bát đá tự nhiên có độ dày đều, mặt trong nhẵn, không có vết nứt chân chim. Bát quá mỏng sẽ nhanh nguội, bát quá nặng lại khó cầm khi phục vụ. Nên mua kèm đế gỗ hoặc đế nhựa chịu nhiệt để đặt bát lên bàn mà không làm hỏng mặt bàn. Sau khi dùng, để bát nguội tự nhiên, rửa bằng nước ấm và bàn chải mềm, hạn chế dùng nhiều nước rửa chén vì đá có thể ngấm mùi. Lau khô và cất ở nơi thoáng để tránh ẩm mốc. Một bộ bát đá được chăm sóc tốt có thể dùng được rất lâu.
Lỗi thường gặp khi tự làm
- Bát chưa đủ nóng nên nước không sôi lại, mất đi đặc trưng của món.
- Thịt thái quá dày nên không chín kịp trong bát.
- Nước dùng đục do không chần xương hoặc ninh lửa to.
- Cho quá nhiều quế hồi khiến nước dùng hắc.
Phở bát đá trong bản đồ phở Hà Nội
Hà Nội có nhiều phong cách phở: phở chín, phở tái lăn, phở sốt vang, phở cuốn, phở gà, và cả những quán phở đêm phục vụ người đi làm khuya. Phở bát đá là một biến tấu hiện đại, cho thấy món ăn truyền thống vẫn không ngừng được làm mới. Nếu bạn là “cú đêm”, đừng bỏ qua bài viết về phở đêm Hà Nội, còn muốn khám phá thêm các món ngon khác của thủ đô thì bài đặc sản Hà Nội sẽ có ích.
Dù ăn ở quán hay tự nấu, bát phở bát đá ngon cần ba điều: nước dùng chuẩn, thịt tươi và bát đủ nóng. Có đủ ba điều đó, bạn sẽ có một bữa phở nóng hổi, thơm lừng đúng chất mùa đông Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Phở bát đá có nguồn gốc từ đâu?
Ý tưởng dùng bát đá giữ nhiệt được cho là chịu ảnh hưởng từ cách ăn của ẩm thực Hàn Quốc, sau đó được kết hợp với phở bò Việt Nam và trở nên phổ biến ở Hà Nội trong những năm gần đây.
Bát đá có dùng được trên bếp từ không?
Bát đá thông thường không dùng được trên bếp từ vì không nhiễm từ. Bạn nên làm nóng bát trên bếp ga, bếp hồng ngoại hoặc trong lò nướng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Phở bát đá có đắt hơn phở thường không?
Thường phở bát đá có giá nhỉnh hơn phở truyền thống một chút do chi phí bát và cách phục vụ riêng, nhưng mức giá cụ thể tùy từng quán.
Làm sao để bát đá không bị nứt?
Làm nóng bát từ từ, không để bát nóng tiếp xúc nước lạnh đột ngột, và để bát nguội hẳn trước khi rửa. Bát mới nên ngâm nước và làm nóng nhẹ vài lần trước khi dùng.