Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026Ẩm thực, chuyện lịch sử, hình xăm và pháp luật đời sống
Thế Giới Gầm
Chuyện lịch sử

Marthe Cohn: Hành Trình Phi Thường Của Nữ Điệp Viên Tình Cờ

Marthe Cohn là cô gái Do Thái người Pháp đóng vai y tá Đức để thu thập tình báo cuối Thế chiến II. Câu chuyện về lòng can đảm, mất mát và ký ức bà để lại.

Ban biên tập Thế Giới GầmCập nhật 5 phút đọc
Chuyện lịch sử

Marthe Cohn là một phụ nữ Pháp gốc Do Thái, trong những tháng cuối của Thế chiến II đã giả làm một y tá Đức, vượt qua chiến tuyến để thu thập thông tin cho quân đội Pháp. Bà không được đào tạo để trở thành điệp viên từ trước; hoàn cảnh chiến tranh, mất mát gia đình và khả năng nói tiếng Đức lưu loát đã đưa bà vào công việc nguy hiểm ấy. Câu chuyện của bà chỉ được biết rộng rãi nhiều thập kỷ sau, khi bà quyết định kể lại trong cuốn hồi ký “Behind Enemy Lines”.

Tuổi thơ ở vùng biên giới Pháp – Đức

Marthe Cohn, tên khai sinh Marthe Hoffnung, sinh năm 1920 tại Metz, vùng Lorraine của Pháp. Đây là vùng đất từng đổi chủ giữa Pháp và Đức nhiều lần, nên tiếng Đức khá phổ biến trong đời sống. Gia đình bà là người Do Thái chính thống, đông con, sống giản dị.

Khi chiến tranh bùng nổ và nước Pháp thất thủ năm 1940, gia đình Hoffnung phải di chuyển về phía nam, sống ở Poitiers rồi tiếp tục lánh nạn. Chính sách bài Do Thái dưới thời chiếm đóng khiến cuộc sống của họ ngày càng nguy hiểm. Một người chị của Marthe bị bắt và bị đưa đi trục xuất, không bao giờ trở về. Mất mát đó trở thành vết thương theo bà suốt cuộc đời.

Từ y tá đến điệp viên bất đắc dĩ

Trong thời gian lánh nạn, Marthe học ngành điều dưỡng. Bà từng có một người yêu tham gia kháng chiến, người sau đó bị phía Đức xử bắn. Những mất mát liên tiếp khiến bà muốn làm điều gì đó cụ thể cho cuộc chiến.

Sau khi Paris được giải phóng năm 1944, bà gia nhập quân đội Pháp. Ban đầu bà làm công việc liên quan đến y tế và hành chính. Tuy nhiên, khả năng nói tiếng Đức gần như người bản xứ, cùng ngoại hình không dễ bị nghi ngờ, khiến bộ phận tình báo của Tập đoàn quân số 1 Pháp chú ý. Họ đề nghị bà làm nhiệm vụ xâm nhập lãnh thổ Đức.

Vai diễn “y tá Đức đi tìm vị hôn phu”

Vỏ bọc của Marthe khá đơn giản nhưng hiệu quả: một y tá trẻ người Đức đang đi tìm vị hôn phu là lính mất tích ở mặt trận. Câu chuyện này giải thích được vì sao một phụ nữ trẻ lang thang gần các khu vực quân sự và hỏi han binh lính.

Những lần đầu tiên cố vượt biên giới đều thất bại, bà phải quay lại nhiều lần. Đến khi vào được nước Đức, bà di chuyển một mình qua vùng tây nam, trò chuyện với binh lính và dân thường để ghi nhớ thông tin về vị trí, hướng di chuyển của các đơn vị. Bà không mang theo thiết bị gì đáng kể, chủ yếu dựa vào trí nhớ và khả năng quan sát.

Những thông tin có giá trị

Theo các tài liệu và lời kể của chính bà, Marthe đã thu thập được thông tin cho thấy quân Đức rút khỏi một số vị trí phòng thủ, cũng như nơi họ chuẩn bị chặn đánh quân Đồng minh. Những thông tin như vậy có giá trị trong giai đoạn cuối chiến tranh, khi quân Pháp tiến sâu vào miền nam nước Đức.

Công việc của bà luôn đi kèm nguy cơ bị phát hiện. Nếu bị lộ, một phụ nữ Do Thái làm gián điệp sẽ gần như không có cơ hội sống sót. Bà vẫn tiếp tục cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ và trở về.

Im lặng suốt nhiều thập kỷ

Sau chiến tranh, Marthe được trao một số huân chương quân sự của Pháp, trong đó có Croix de Guerre. Tuy vậy, bà ít khi kể về những gì mình đã làm. Bà tiếp tục làm điều dưỡng, kết hôn với một sinh viên y khoa người Mỹ là Lloyd Cohn và chuyển sang sống tại Hoa Kỳ.

Nhiều thập kỷ sau, bà mới bắt đầu chia sẻ câu chuyện của mình, trước hết với gia đình, rồi với công chúng. Năm 2002, cuốn hồi ký “Behind Enemy Lines: The True Story of a French Jewish Spy in Nazi Germany”, viết cùng nhà báo Wendy Holden, được xuất bản. Từ đó, bà thường xuyên đến trường học, bảo tàng và các buổi gặp gỡ để kể về chiến tranh và nạn diệt chủng.

Vì sao câu chuyện của Marthe Cohn đáng nhớ

Lịch sử tình báo Thế chiến II thường nhắc đến các tổ chức lớn, các chiến dịch quy mô. Câu chuyện của Marthe Cohn cho thấy một mặt khác: những con người bình thường, không qua huấn luyện bài bản, nhưng đã chấp nhận rủi ro vì lý tưởng và vì những người thân đã mất.

  • Lòng can đảm của người bình thường: bà không phải điệp viên chuyên nghiệp, nhưng đã làm được việc mà nhiều người được đào tạo cũng e ngại.
  • Vai trò của phụ nữ trong chiến tranh: nhiều phụ nữ đã tham gia tình báo, liên lạc, y tế nhưng ít được ghi nhận đúng mức.
  • Giá trị của ký ức: quyết định kể lại câu chuyện giúp thế hệ sau hiểu thêm về chiến tranh và sự phân biệt đối xử.

Thế chiến II cũng chứng kiến nhiều phụ nữ khác hoạt động tình báo theo những cách rất riêng. Câu chuyện về Josephine Baker và những dòng mật mã trên khuông nhạc là một ví dụ thú vị khác về cách nghệ sĩ cũng tham gia mặt trận thông tin.

Bối cảnh tình báo châu Âu cuối chiến tranh

Giai đoạn 1944–1945, khi quân Đồng minh tiến vào lãnh thổ Đức, nhu cầu thông tin về bố trí phòng thủ của đối phương rất lớn. Các cơ quan tình báo của Pháp, Anh, Mỹ cũng như các chính phủ lưu vong đều tuyển người biết ngôn ngữ địa phương để xâm nhập. Bên cạnh Pháp, các nước nhỏ hơn như Hà Lan cũng có lực lượng tình báo riêng hoạt động trong cuộc chiến; bạn có thể đọc thêm về NEFIS, cơ quan tình báo Hà Lan trong Thế chiến II.

Trong bối cảnh đó, Marthe Cohn là một mảnh ghép nhỏ nhưng tiêu biểu: người dân thường, bị chiến tranh cuốn vào, chọn cách hành động thay vì chỉ chịu đựng.

Đọc gì để hiểu thêm về Marthe Cohn

Nguồn chính và đáng tin cậy nhất là hồi ký của bà, đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Ngoài ra còn có các bài phỏng vấn, phim tài liệu và hồ sơ tại các bảo tàng về Holocaust. Khi tìm hiểu, nên đối chiếu nhiều nguồn vì một số bài viết phổ thông đôi khi phóng đại hoặc rút gọn chi tiết.

Hành trình của Marthe Cohn nhắc rằng lịch sử không chỉ được viết bởi tướng lĩnh và chính khách. Đôi khi, một y tá trẻ biết hai thứ tiếng và không chịu khuất phục cũng góp phần thay đổi một góc nhỏ của cuộc chiến.

Câu hỏi thường gặp

Marthe Cohn làm việc cho cơ quan nào?

Bà làm nhiệm vụ cho bộ phận tình báo của quân đội Pháp, gắn với Tập đoàn quân số 1 Pháp trong giai đoạn cuối Thế chiến II.

Vì sao Marthe Cohn được chọn làm điệp viên?

Bà nói tiếng Đức lưu loát do lớn lên ở vùng Lorraine, lại có kiến thức điều dưỡng, phù hợp với vỏ bọc một y tá Đức đi tìm vị hôn phu mất tích.

Hồi ký của Marthe Cohn tên là gì?

Cuốn hồi ký có tên “Behind Enemy Lines: The True Story of a French Jewish Spy in Nazi Germany”, viết cùng nhà báo Wendy Holden và xuất bản năm 2002.

Marthe Cohn được ghi nhận như thế nào sau chiến tranh?

Bà được trao một số huân chương quân sự của Pháp, trong đó có Croix de Guerre, và về sau tiếp tục được vinh danh khi câu chuyện của bà được công chúng biết đến rộng rãi.

Ban biên tập Thế Giới Gầm · Chuyên mục Chuyện lịch sử

Đọc tiếp

Chuyện lịch sử ›