Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026Ẩm thực, chuyện lịch sử, hình xăm và pháp luật đời sống
Thế Giới Gầm
Chuyện lịch sử

Ngai Vàng Triều Nguyễn Bị Phá Hoại: Ai Chịu Trách Nhiệm Bảo Vệ Di Sản?

Vụ ngai vàng triều Nguyễn bị hư hại đặt ra câu hỏi ai chịu trách nhiệm bảo vệ di sản Huế. Phân tích trách nhiệm pháp lý và bài học bảo tồn.

Ban biên tập Thế Giới GầmCập nhật 5 phút đọc
Chuyện lịch sử

Ngai vàng triều Nguyễn tại điện Thái Hòa, Huế là bảo vật quốc gia, biểu tượng quyền lực của vương triều phong kiến cuối cùng ở Việt Nam. Việc hiện vật này từng bị một người vượt rào chắn làm hư hại đã khiến dư luận đặt câu hỏi: ai chịu trách nhiệm khi di sản bị phá hoại? Câu trả lời gồm nhiều tầng: người trực tiếp vi phạm chịu trách nhiệm pháp lý, đơn vị quản lý di tích chịu trách nhiệm về công tác bảo vệ, và mỗi du khách cũng có phần trách nhiệm khi bước vào không gian di sản.

Giá trị của ngai vàng triều Nguyễn

Ngai vàng được đặt tại điện Thái Hòa, nơi diễn ra các buổi thiết triều quan trọng của triều Nguyễn. Hiện vật làm bằng gỗ, sơn son thếp vàng, chạm khắc rồng tinh xảo. Đây là chiếc ngai duy nhất của triều đại phong kiến Việt Nam còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn tại vị trí gốc, mang giá trị lịch sử, nghệ thuật và biểu tượng đặc biệt.

Với tư cách bảo vật quốc gia, ngai vàng được pháp luật bảo vệ ở mức cao nhất trong hệ thống di vật, cổ vật. Mọi hành vi làm hư hại đều không chỉ là tổn thất vật chất mà còn là tổn thương với ký ức văn hóa của cả dân tộc.

Trách nhiệm của người trực tiếp gây hư hại

Người cố ý làm hư hỏng di vật, bảo vật quốc gia có thể bị xử lý theo hai hướng:

  • Xử phạt hành chính theo quy định về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực văn hóa, di sản, kèm biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu.
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Bộ luật Hình sự. Khi tài sản là di vật, cổ vật hay bảo vật quốc gia, mức xử lý có thể nặng hơn so với tài sản thông thường.

Bên cạnh đó, người vi phạm phải bồi thường chi phí tu sửa, phục hồi. Trường hợp người vi phạm có vấn đề về sức khỏe tâm thần, cơ quan tố tụng sẽ giám định năng lực trách nhiệm hình sự trước khi quyết định, và người giám hộ có thể phải chịu trách nhiệm dân sự.

Trách nhiệm của đơn vị quản lý di tích

Các di tích thuộc quần thể cố đô Huế do đơn vị chuyên trách của địa phương quản lý, bảo tồn. Luật Di sản văn hóa quy định tổ chức được giao quản lý di tích phải bảo vệ, giữ gìn hiện vật, ngăn chặn hành vi xâm hại. Khi sự cố xảy ra, câu hỏi được đặt ra là:

  • Hệ thống rào chắn, khoảng cách giữa du khách và hiện vật có đủ an toàn chưa?
  • Camera, nhân viên bảo vệ có giám sát liên tục khu vực trưng bày bảo vật không?
  • Quy trình xử lý khi phát hiện du khách có hành vi bất thường như thế nào?

Sau những sự cố tương tự, các đơn vị quản lý thường rà soát, tăng cường bảo vệ: lắp thêm kính, rào chắn kiên cố hơn, bố trí người trực và hạn chế tiếp cận khu vực nhạy cảm. Đây là trách nhiệm hành chính, nghề nghiệp, cần được đánh giá nghiêm túc để rút kinh nghiệm.

Trách nhiệm của du khách và cộng đồng

Di sản thuộc về cộng đồng nên cộng đồng cũng có trách nhiệm bảo vệ. Hành vi trèo lên hiện vật, sờ chạm, chụp ảnh tư thế phản cảm, viết vẽ lên tường di tích đều góp phần làm hư hại di sản theo thời gian. Mỗi du khách khi vào điện, lăng, đền đài cần tuân thủ hướng dẫn, không vượt rào, không dùng đèn flash ở nơi bị cấm.

Chủ thểTrách nhiệm chính
Người vi phạmChịu xử phạt, có thể bị truy cứu hình sự, bồi thường thiệt hại
Đơn vị quản lý di tíchBảo vệ, giám sát, phục hồi hiện vật, rút kinh nghiệm quy trình
Chính quyền địa phươngBố trí nguồn lực, chỉ đạo bảo tồn, kiểm tra công tác quản lý
Du khách, cộng đồngTuân thủ nội quy, phát hiện và báo hành vi xâm hại

Phục hồi bảo vật như thế nào

Phục hồi một hiện vật như ngai vàng không đơn giản là sửa chữa. Các chuyên gia bảo tồn phải đánh giá mức độ hư hại, lựa chọn vật liệu tương thích, kỹ thuật sơn son thếp vàng truyền thống và ghi chép đầy đủ quá trình can thiệp. Nguyên tắc là can thiệp tối thiểu, giữ tối đa phần nguyên gốc, đảm bảo có thể nhận biết phần được tu bổ.

Quá trình này cần thời gian và kinh phí, và dù làm tốt đến đâu, phần nguyên gốc đã mất thì không thể lấy lại. Vì vậy phòng ngừa luôn quan trọng hơn phục hồi.

Xâm hại di sản không phải chuyện hiếm

Không chỉ ở Huế, nhiều di tích, lăng mộ trên cả nước từng bị xâm phạm vì lòng tham, sự thiếu hiểu biết hoặc hành vi bộc phát. Câu chuyện về vụ xâm phạm lăng mộ vua Lê Túc Tông là một ví dụ khác cho thấy di sản dễ tổn thương như thế nào. Ở các điểm du lịch tâm linh, tình trạng trộm cắp cũng đặt ra yêu cầu tăng cường an ninh, như bài viết về trộm cắp tại chùa Tam Chúc đã phân tích.

Bài học cho công tác bảo tồn

  1. Đầu tư công nghệ giám sát: camera, cảm biến, cảnh báo khi có người vượt rào.
  2. Thiết kế không gian trưng bày hợp lý: giữ khoảng cách an toàn mà vẫn đảm bảo trải nghiệm tham quan.
  3. Đào tạo nhân viên: nhận diện hành vi bất thường, xử lý tình huống nhanh.
  4. Truyền thông cho du khách: biển báo rõ ràng, nhắc nhở thân thiện về giá trị hiện vật.
  5. Xử lý nghiêm vi phạm: tạo tính răn đe chung.

Câu hỏi “ai chịu trách nhiệm” không nên dừng ở việc tìm người để trách. Mỗi sự cố là dịp để hệ thống bảo tồn nhìn lại và hoàn thiện. Khi người quản lý làm tốt phần việc của mình, du khách có ý thức và pháp luật được thực thi nghiêm, những bảo vật như ngai vàng triều Nguyễn mới có thể được trao lại nguyên vẹn cho các thế hệ sau.

Câu hỏi thường gặp

Ngai vàng triều Nguyễn hiện đặt ở đâu?

Ngai vàng được đặt tại điện Thái Hòa trong Đại Nội Huế, thuộc quần thể di tích cố đô Huế, nơi từng diễn ra các buổi thiết triều quan trọng của triều Nguyễn.

Làm hư hỏng bảo vật quốc gia có bị đi tù không?

Có thể. Tùy hành vi, mức độ thiệt hại và lỗi của người vi phạm, họ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, ngoài việc phải bồi thường chi phí phục hồi.

Du khách có được chạm vào hiện vật trong di tích không?

Không. Hầu hết di tích đều cấm sờ chạm, trèo lên hiện vật. Du khách cần tuân thủ rào chắn, biển báo và hướng dẫn của nhân viên.

Bảo vật bị hư hại có phục hồi được như cũ không?

Có thể phục hồi về hình thức, nhưng phần vật liệu nguyên gốc đã mất thì không thể lấy lại. Đó là lý do bảo vệ phòng ngừa quan trọng hơn sửa chữa.

Ban biên tập Thế Giới Gầm · Chuyên mục Chuyện lịch sử

Đọc tiếp

Chuyện lịch sử ›