Đợt giải mật mà CIA công bố ngày 11/9/2026, đúng 25 năm sau vụ khủng bố, cho thấy tình báo Mỹ từng cảnh báo al-Qaeda có thể dùng máy bay chở chất nổ lao vào một thành phố của Mỹ ngay từ tháng 9/1998, tức ba năm trước thảm họa. Hơn 70 báo cáo tình báo trình hai đời Tổng thống Bill Clinton và George W. Bush đã được công khai, với những chỗ vẫn bị bôi đen. Câu hỏi mà các tài liệu đặt ra không phải "Mỹ có biết không" mà là vì sao biết vẫn không ngăn được.
Đợt giải mật gồm những gì
Theo bài của VietnamPlus ngày 12/9/2026, CIA công bố hơn 70 bản báo cáo tình báo trình Tổng thống liên quan al-Qaeda và thủ lĩnh Osama bin Laden, kéo dài từ nhiệm kỳ Clinton sang nhiệm kỳ Bush. Chính CIA mô tả đây là mức minh bạch "chưa từng có" đối với nhóm báo cáo nhạy cảm nhất của cơ quan.
Báo Tiền Phong trong bài tổng hợp cùng ngày mô tả khối lượng là hơn 100 trang tài liệu. Hai cách đếm khác nhau, một bên theo số báo cáo, một bên theo số trang, nhưng cùng chỉ một đợt công bố.
Dòng thời gian các cảnh báo
| Ngày | Nội dung chính được công bố |
|---|---|
| 10/9/1998 | Cuối một bản báo cáo gửi Tổng thống Clinton: nhóm liên hệ bin Laden có thể lái máy bay chở đầy chất nổ đâm vào một thành phố của Mỹ |
| 4/12/1998 | CIA nhận định bin Laden và đồng minh đang chuẩn bị tấn công tại Mỹ, có khả năng không tặc máy bay |
| 6/8/2001 | Bản tin "Bin Laden quyết tâm tấn công nước Mỹ"; 70 cuộc điều tra quy mô lớn liên quan bin Laden đang diễn ra tại Mỹ |
| 12/9/2001, 4 giờ sáng | Tài liệu cuối cùng dẫn lời một nguồn cho rằng vụ tấn công là kết quả của kế hoạch kéo dài hai năm |
Bảng tổng hợp từ VietnamPlus và Tiền Phong, cùng đăng ngày 12/9/2026.
Những mảnh ghép rời rạc
Đọc lại các báo cáo, điều dễ thấy là thông tin không hề thiếu. Tài liệu ghi nhận rải rác nhiều ý định của al-Qaeda: tấn công một trung tâm thương mại ở Washington, tìm vật liệu làm bom hạt nhân, tấn công bằng vũ khí hóa học, bắt cóc công dân Mỹ và không tặc máy bay nhắm vào mục tiêu trên đất Mỹ.
Vấn đề là mỗi mảnh nằm ở một báo cáo, một thời điểm, với mức độ chắc chắn khác nhau. VietnamPlus dẫn nhận xét rằng nhận thức của giới phân tích CIA về al-Qaeda thay đổi dần theo thời gian, còn thông tin tình báo khi đó hạn chế, thiếu rõ ràng và chưa đầy đủ. Một cảnh báo đặt ở cuối bản báo cáo năm 1998 rất dễ bị lấn át bởi những vấn đề cấp bách khác trên bàn Tổng thống.
Bản tin ngày 6/8/2001
Trong tất cả, bản tin tình báo hằng ngày ngày 6/8/2001 là tài liệu được nhắc nhiều nhất, vì nó xuất hiện chỉ hơn một tháng trước vụ tấn công. Theo Tiền Phong, bản tin cho biết thành viên al-Qaeda đã cư trú hoặc di chuyển tới Mỹ "trong nhiều năm". Thời điểm đó có 70 cuộc điều tra quy mô lớn liên quan bin Laden đang diễn ra trên đất Mỹ, và FBI ghi nhận hoạt động đáng ngờ, kể cả việc theo dõi các tòa nhà liên bang ở New York.
Dù vậy, bản tin không chỉ ra ngày, giờ hay mục tiêu cụ thể. Đây chính là khoảng trống mà các nhà nghiên cứu vẫn tranh luận: một cảnh báo chung chung, dù đúng hướng, có đủ để kích hoạt hành động phòng ngừa hay không.
Vì sao biết mà vẫn không ngăn được
Báo cáo năm 2004 của Ủy ban Quốc gia về các vụ tấn công khủng bố nhằm vào Mỹ, thường gọi là Ủy ban 11/9, kết luận cộng đồng tình báo đã cảnh báo cả hai chính quyền về al-Qaeda nhưng không dự báo hoặc truyền tải đầy đủ mức độ và tính cấp bách. Cơ cấu tình báo bị chia cắt, thiếu phối hợp liên ngành khiến chuyên gia ở các cơ quan khác nhau không kết nối được thông tin.
Nhà sử học Jeffrey Rogg của Đại học Texas ở Austin, được Tiền Phong trích lời, nhận định ngay cả khi một bộ phận trong cơ quan cảnh báo gay gắt, họ vẫn có thể không được lắng nghe vì đây là một tổ chức rất lớn. Một số học giả còn cho rằng CIA cuối những năm 1990 rơi vào trạng thái hoang mang, thiếu định hướng.
Cái giá và những thay đổi sau đó
Ngày 11/9/2001, 19 thành viên al-Qaeda không tặc 4 máy bay chở khách. Khoảng 3.000 người thiệt mạng, đến từ hơn 90 quốc gia. Mỹ sau đó phát động cuộc chiến chống khủng bố, với các chiến dịch quân sự tại Afghanistan và Iraq gây thương vong hàng chục nghìn người.
Nhân dịp kỷ niệm 25 năm, Bộ An ninh Nội địa Mỹ cũng nhìn lại bức tranh đe dọa. Trước 11/9, mối lo chủ yếu là tổ chức khủng bố quốc tế có cơ cấu tập trung; hiện nay là cá nhân hoặc nhóm nhỏ tự lên kế hoạch với nhiều động cơ. Cơ quan này lưu ý các nhóm khủng bố đang thử nghiệm AI tạo sinh để tuyên truyền, còn drone bị lạm dụng là mối lo với hạ tầng trọng yếu.
Ngay trước đợt công bố của CIA, ngày 9/9/2026, Mỹ cũng công khai khoảng 170.000 trang tài liệu về chất lượng không khí và tác động sức khỏe sau vụ tấn công, mở đầu một chuỗi công bố kéo dài 12 tháng. Hai đợt tài liệu này khác nhau về nguồn và nội dung, nhưng cùng cho thấy hồ sơ 11/9 vẫn đang được mở dần sau một phần tư thế kỷ.
Đọc tài liệu giải mật thế nào cho đúng
Tài liệu giải mật luôn hấp dẫn vì cảm giác "được nhìn vào hậu trường". Nhưng có vài điều nên nhớ. Thứ nhất, những phần bị bôi đen có thể chứa chi tiết quan trọng mà ta không biết. Thứ hai, đọc lại sau 25 năm, ta biết kết cục nên dễ thấy mọi tín hiệu đều rõ ràng; người trong cuộc thời đó không có lợi thế ấy. Thứ ba, cơ quan công bố tài liệu cũng chọn thời điểm và nội dung công bố.
Chuyên mục lịch sử của site từng điểm lại nhiều hồ sơ tình báo khác, như chiến dịch CIA phá hoại lô đường Cuba hay câu chuyện cơ quan tình báo NEFIS của Hà Lan thời Thế chiến II. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy tình báo thường không thất bại vì thiếu thông tin, mà vì thông tin không đến đúng người vào đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Bản tin "Bin Laden quyết tâm tấn công nước Mỹ" là gì?
Đây là bản tin tình báo hằng ngày trình Tổng thống ngày 6/8/2001, hơn một tháng trước vụ tấn công. Theo tài liệu được công bố, bản tin cho biết thành viên al-Qaeda đã cư trú hoặc di chuyển tới Mỹ nhiều năm và FBI ghi nhận hoạt động đáng ngờ quanh các tòa nhà liên bang ở New York.
Có thể đọc bản gốc các tài liệu này ở đâu?
CIA công bố tài liệu giải mật trên phòng đọc điện tử của cơ quan này. Người đọc tiếng Việt có thể bắt đầu từ các bài tổng hợp của báo chí trong nước rồi tra tên tài liệu, ngày tháng để tìm bản gốc tiếng Anh.
Ủy ban 11/9 kết luận gì về tình báo Mỹ?
Báo cáo năm 2004 của Ủy ban kết luận cộng đồng tình báo có cảnh báo hai chính quyền về al-Qaeda nhưng không dự báo hoặc truyền tải đầy đủ mức độ và tính cấp bách của mối đe dọa.