Những clip ghi lại cảnh hành khách tự ý mở cửa xe buýt khi xe đang chạy, đòi xuống giữa đường, hoặc tài xế mở cửa cho khách lên xuống ngoài điểm dừng thường khiến cộng đồng mạng bức xúc. Một hành động tưởng nhỏ có thể gây tai nạn cho chính người đó, cho hành khách khác và người đi đường. Bài viết phân tích vì sao việc mở cửa xe buýt sai quy định nguy hiểm, ai phải chịu trách nhiệm và những quy tắc an toàn mà hành khách nên nhớ.
Vì sao cửa xe buýt được thiết kế để tài xế điều khiển?
Cửa xe buýt hiện đại thường là cửa khí nén hoặc điện, do tài xế điều khiển từ buồng lái. Thiết kế này nhằm đảm bảo cửa chỉ mở khi xe đã dừng hẳn, tại vị trí an toàn. Nhiều xe có công tắc mở cửa khẩn cấp dành cho tình huống nguy hiểm như cháy, va chạm, xe mất điện. Việc dùng công tắc khẩn cấp khi không có sự cố, chỉ vì muốn xuống xe sớm, là sử dụng sai mục đích và gây rủi ro.
Những nguy hiểm thực tế
| Tình huống | Rủi ro |
|---|---|
| Hành khách nhảy xuống khi xe chưa dừng hẳn | Ngã, bị cuốn vào gầm xe, va chạm xe máy đi bên phải |
| Cửa mở khi xe đang chạy | Hành khách đứng gần cửa bị văng ra ngoài |
| Mở cửa giữa làn đường | Người xuống xe bị phương tiện khác đâm phải |
| Kẹt tay, kẹt túi khi cửa đóng | Bị kéo lê theo xe |
| Hư hỏng hệ thống cửa | Cửa không đóng kín, nguy hiểm cho các chuyến sau |
Ở các đô thị Việt Nam, xe máy thường chạy sát bên phải xe buýt. Khi cửa mở bất ngờ hoặc người lao xuống, nguy cơ va chạm với xe máy là rất cao.
Trách nhiệm pháp lý của các bên
Hành khách
Quy định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ có các điều khoản xử phạt hành khách có hành vi gây mất an toàn trên phương tiện, như tự ý mở cửa xe, đu bám bên ngoài, gây rối trật tự. Nếu hành vi gây thiệt hại cho người khác, hành khách phải bồi thường; trường hợp hậu quả nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Tài xế và doanh nghiệp vận tải
Tài xế có trách nhiệm chỉ mở cửa khi xe đã dừng hẳn, tại điểm dừng, đỗ đúng quy định, và không cho xe chạy khi cửa chưa đóng. Vi phạm có thể bị xử phạt, và doanh nghiệp vận tải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho hành khách bị nạn trong quá trình vận chuyển, sau đó có thể yêu cầu tài xế có lỗi hoàn trả theo quy định.
Người đi đường
Người điều khiển xe máy, xe đạp khi đi bên phải xe buýt đang dừng cũng cần giảm tốc, quan sát hành khách lên xuống. Đây là nguyên tắc phòng vệ để tránh tai nạn đáng tiếc.
Vấn đề phân định trách nhiệm trong tai nạn giao thông được giải thích kỹ hơn trong bài tai nạn giao thông: trách nhiệm thuộc về ai.
Vì sao có người hành xử như vậy?
- Vội vàng: lỡ điểm dừng, muốn xuống ngay giữa đường.
- Bức xúc với tài xế: mâu thuẫn về giá vé, chỗ ngồi, thái độ phục vụ.
- Thiếu hiểu biết: không biết công tắc khẩn cấp chỉ dùng khi có sự cố.
- Đã uống rượu bia: mất kiểm soát hành vi.
Dù lý do là gì, cách giải quyết đúng là báo tài xế, phụ xe, gọi tổng đài của đơn vị vận tải hoặc đường dây nóng quản lý giao thông công cộng, không tự mình mở cửa.
Quy tắc an toàn khi đi xe buýt
- Chờ xe dừng hẳn mới lên, xuống; lên cửa trước, xuống cửa sau nếu xe quy định như vậy.
- Bấm chuông hoặc báo phụ xe trước khi đến điểm cần xuống.
- Không đứng tựa vào cửa, không thò tay, đầu ra ngoài cửa sổ.
- Bám tay vịn khi xe chạy, nhất là người cao tuổi, trẻ em.
- Khi xuống xe, quan sát phía sau bên phải để tránh xe máy.
- Chỉ dùng công tắc mở cửa khẩn cấp, búa thoát hiểm khi có sự cố thật sự.
- Giữ trật tự, tôn trọng tài xế và hành khách khác.
Văn hóa ứng xử trên phương tiện công cộng
Xe buýt là không gian chung, nơi hàng chục người cùng di chuyển. Một hành động thiếu kiềm chế không chỉ gây nguy hiểm mà còn làm xấu hình ảnh giao thông công cộng. Khi gặp tình huống bức xúc, hãy ghi lại thông tin chuyến xe, biển số, thời gian và phản ánh qua kênh chính thức. Các đơn vị vận tải thường có số điện thoại tổng đài in trong xe để tiếp nhận phản ánh.
Những hành vi bột phát gây nguy hiểm nơi công cộng, như trò đùa giả trang dọa người đi đường, cũng được phân tích trong bài hệ lụy pháp lý của trò giả trang "thần chết". Nếu muốn hiểu thêm về chuyện uống rượu bia và an toàn giao thông, bạn có thể đọc bài nồng độ cồn và an toàn giao thông.
Giải pháp từ phía nhà quản lý
Bên cạnh ý thức người dân, các đơn vị vận tải có thể lắp camera giám sát trong xe, cảm biến không cho xe chạy khi cửa chưa đóng, khóa an toàn cho công tắc khẩn cấp kèm cảnh báo, và tập huấn tài xế xử lý tình huống với hành khách gây rối. Thông tin hướng dẫn an toàn dán rõ trong xe cũng giúp hành khách hiểu đúng cách sử dụng thiết bị. Khi cả hành khách, tài xế và nhà quản lý cùng làm đúng phần mình, mỗi chuyến xe buýt sẽ an toàn và dễ chịu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hành khách có được tự mở cửa khẩn cấp xe buýt không?
Công tắc mở cửa khẩn cấp chỉ nên dùng khi có sự cố như cháy, va chạm, xe không thể mở cửa bình thường. Dùng khi không có sự cố là sai mục đích và có thể bị xử phạt.
Bị ngã khi xuống xe buýt thì ai bồi thường?
Tùy lỗi của các bên. Nếu tài xế mở cửa khi xe chưa dừng hẳn hoặc cho xe chạy khi khách đang xuống, đơn vị vận tải có thể phải bồi thường. Nếu hành khách tự ý nhảy xuống, họ có thể phải tự chịu một phần hoặc toàn bộ thiệt hại.
Muốn phản ánh tài xế xe buýt thì làm thế nào?
Ghi lại số hiệu tuyến, biển số xe, thời gian, địa điểm và gọi tổng đài của đơn vị vận tải in trong xe hoặc đường dây nóng của cơ quan quản lý vận tải công cộng địa phương.