Thực phẩm chức năng giả không chỉ khiến người mua mất tiền mà còn có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe: sản phẩm có thể chứa tân dược trộn lẫn không ghi trên nhãn, chất cấm, kim loại nặng, vi sinh vật, hoặc đơn giản là không có hoạt chất như quảng cáo khiến người bệnh chậm điều trị. Để bảo vệ bản thân và gia đình, bạn cần biết các dấu hiệu nhận diện, mua ở kênh chính thức và luôn hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.
Thực phẩm chức năng là gì, khác thuốc ra sao
Thực phẩm chức năng, hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe, là sản phẩm bổ sung dưỡng chất hoặc hỗ trợ chức năng cơ thể. Chúng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Trên nhãn và trong quảng cáo, sản phẩm phải ghi rõ “Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”.
Hiểu đúng điều này giúp bạn cảnh giác với mọi lời quảng cáo thực phẩm chức năng “chữa khỏi” tiểu đường, ung thư, xương khớp.
Những dạng thực phẩm chức năng giả phổ biến
| Dạng | Mô tả | Nguy cơ |
|---|---|---|
| Giả nhãn hiệu | Làm giả bao bì của sản phẩm có thương hiệu | Không rõ thành phần thật |
| Trộn tân dược | Thêm thuốc giảm đau, corticoid, thuốc giảm cân, thuốc cường dương vào sản phẩm “thảo dược” | Tác dụng phụ nghiêm trọng, tương tác thuốc |
| Không có hoạt chất | Chỉ là bột, tinh bột, chất độn | Mất tiền, chậm điều trị |
| Không đạt vệ sinh | Sản xuất ở cơ sở không đạt chuẩn | Nhiễm khuẩn, kim loại nặng |
| Quảng cáo sai sự thật | Sản phẩm có thật nhưng thổi phồng công dụng như thuốc | Người bệnh bỏ thuốc điều trị |
Tác hại khôn lường với sức khỏe
Tân dược ẩn giấu
Nhiều sản phẩm giảm cân, tăng cân, xương khớp, sinh lý được phát hiện trộn tân dược. Người dùng thấy “hiệu quả nhanh” nên tin tưởng, nhưng không biết mình đang dùng thuốc không có chỉ định, không kiểm soát liều. Hậu quả có thể là tổn thương gan, thận, rối loạn tim mạch, hội chứng Cushing do corticoid.
Làm chậm điều trị
Người bệnh mạn tính tin vào thực phẩm chức năng, bỏ thuốc điều trị, khiến bệnh tiến triển nặng hơn. Đây là tác hại gián tiếp nhưng rất nghiêm trọng.
Tương tác thuốc
Ngay cả thực phẩm chức năng thật cũng có thể tương tác với thuốc đang dùng. Sản phẩm giả với thành phần không rõ càng làm tăng nguy cơ.
Dấu hiệu nhận diện thực phẩm chức năng giả
- Giá rẻ bất thường so với sản phẩm chính hãng.
- Bao bì in mờ, sai chính tả, thiếu nhãn phụ tiếng Việt.
- Không có số đăng ký, số công bố hoặc số không tra cứu được.
- Quảng cáo chữa khỏi bệnh, hiệu quả thần tốc, “cam kết hoàn tiền 100%”.
- Bán qua livestream, tin nhắn, người tự xưng bác sĩ, chuyên gia không kiểm chứng.
- Không có hóa đơn, không có địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm.
Mua thực phẩm chức năng an toàn
- Hỏi bác sĩ, dược sĩ xem bạn có thực sự cần bổ sung không, nhất là khi đang dùng thuốc.
- Mua tại nhà thuốc đạt chuẩn, cửa hàng chính hãng, gian hàng chính thức trên sàn.
- Tra cứu số công bố trên hệ thống của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm.
- Kiểm tra tem chống giả, mã truy xuất nếu nhà sản xuất cung cấp.
- Giữ hóa đơn để khiếu nại khi cần.
Đối tượng cần đặc biệt cẩn trọng
- Người cao tuổi, thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.
- Phụ nữ mang thai, cho con bú.
- Trẻ em.
- Người có bệnh gan, thận, tim mạch.
Người thân nên quan tâm đến việc ông bà, cha mẹ mua thực phẩm chức năng qua các buổi hội thảo, quà tặng, vì đây là đối tượng thường bị nhắm đến. Chiêu thức hội thảo bán hàng thổi phồng công dụng cũng giống như cách quảng cáo nước ion kiềm chữa ung thư.
Gặp sản phẩm nghi giả thì làm gì
- Ngừng sử dụng, giữ lại sản phẩm, bao bì, hóa đơn.
- Nếu có triệu chứng bất thường sau khi dùng, đến cơ sở y tế và mang theo sản phẩm.
- Phản ánh với cơ quan quản lý y tế, an toàn thực phẩm hoặc quản lý thị trường địa phương.
- Báo cáo nội dung quảng cáo sai sự thật lên nền tảng mạng xã hội.
Nói chuyện với cha mẹ về thực phẩm chức năng
Nhiều người con chỉ phát hiện cha mẹ mua thực phẩm chức năng giá cao khi tủ thuốc trong nhà đã đầy hộp. Thay vì trách móc, hãy hỏi cha mẹ mua ở đâu, ai tư vấn, sản phẩm dùng để làm gì. Cùng cha mẹ tra cứu thông tin sản phẩm, mang hộp đến hỏi bác sĩ trong lần tái khám. Giải thích nhẹ nhàng rằng thực phẩm chức năng không thay được thuốc đang dùng. Khi cha mẹ cảm thấy được lắng nghe, họ sẽ dễ cởi mở và cẩn trọng hơn trước những lời mời chào.
Pháp luật xử lý hàng giả thế nào
Sản xuất, buôn bán thực phẩm chức năng giả có thể bị xử phạt hành chính, buộc tiêu hủy hàng hóa, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, tùy tính chất và mức độ. Cơ quan quản lý cũng đang siết chặt việc quảng cáo và hậu kiểm. Bạn có thể đọc thêm bài Bộ Y tế ngăn chặn hàng giả và bài quảng cáo và chống hàng giả để hiểu thêm.
Ăn uống đủ chất trước khi nghĩ đến bổ sung
Với phần lớn người khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng, đủ rau, đạm, ngũ cốc nguyên hạt, cùng vận động và ngủ đủ đã đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Thực phẩm chức năng chỉ nên dùng khi có lý do rõ ràng, theo tư vấn của chuyên môn. Đừng để những lời quảng cáo khiến bạn chi tiền cho thứ không cần thiết, thậm chí có hại.
Thực phẩm chức năng giả là mối nguy âm thầm. Tỉnh táo trước quảng cáo, mua đúng nơi và hỏi ý kiến bác sĩ là ba lớp bảo vệ quan trọng nhất cho sức khỏe của bạn và gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tra cứu thực phẩm chức năng có được phép lưu hành không?
Bạn có thể tra cứu số công bố hoặc số đăng ký trên hệ thống thông tin của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế, hoặc hỏi dược sĩ tại nhà thuốc.
Thực phẩm chức năng có thay thế được thuốc không?
Không. Thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người bệnh cần tiếp tục điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Dùng thực phẩm chức năng thấy hiệu quả rất nhanh có đáng lo không?
Có thể đáng lo. Một số sản phẩm giả trộn tân dược nên cho hiệu quả nhanh bất thường. Nếu thấy vậy, hãy ngừng dùng và hỏi ý kiến bác sĩ.
Mua thực phẩm chức năng xách tay có an toàn không?
Hàng xách tay khó kiểm chứng nguồn gốc, điều kiện bảo quản và có nguy cơ hàng giả. Nên ưu tiên sản phẩm phân phối chính thức có nhãn phụ tiếng Việt.