Becky Holt, một phụ nữ người Anh, được truyền thông quốc tế nhắc đến vì gần như phủ kín cơ thể bằng hình xăm và các thay đổi ngoại hình khác. Những câu chuyện chia sẻ về cuộc sống của cô cho thấy một thực tế mà nhiều người xăm kín gặp phải: ánh nhìn soi mói, lời bình phẩm, sự nghi ngại khi xin việc hay ở nơi công cộng. Bài viết không nhằm kể lại đời tư của một người, mà dùng câu chuyện ấy như điểm khởi đầu để bàn về định kiến với hình xăm: nó đến từ đâu, gây tổn thương ra sao và xã hội đang thay đổi thế nào.
Định kiến với hình xăm bắt nguồn từ đâu?
Ở nhiều nền văn hóa, hình xăm từng gắn với những nhóm bị gạt ra bên lề: tù nhân, thủy thủ, băng đảng. Tại Nhật Bản, hình xăm gắn với Yakuza; tại Việt Nam, hình xăm từng bị liên tưởng đến "dân anh chị". Những hình ảnh này được phim ảnh, báo chí lặp đi lặp lại, tạo nên lối suy nghĩ "có hình xăm là người xấu".
Với phụ nữ, định kiến còn nặng nề hơn. Người phụ nữ xăm nhiều thường bị gắn với những nhận xét về đạo đức, sự "nổi loạn" hay thiếu nữ tính. Khi hình xăm phủ cả mặt, cổ, tay, định kiến càng rõ vì không thể che giấu.
Những tổn thương thường gặp
- Trong công việc: bị từ chối phỏng vấn, bị yêu cầu che hình xăm, hạn chế cơ hội ở các ngành dịch vụ, ngân hàng, giáo dục.
- Nơi công cộng: bị nhìn chằm chằm, chụp ảnh không xin phép, bị hỏi han thô lỗ.
- Trên mạng xã hội: trở thành đối tượng chế giễu, bình luận xúc phạm khi hình ảnh bị lan truyền.
- Trong gia đình: mâu thuẫn với cha mẹ, áp lực từ người thân.
- Tâm lý: cảm giác bị cô lập, phải liên tục giải thích về lựa chọn của mình.
Vì sao có người chọn xăm kín cơ thể?
Lý do mỗi người một khác. Có người coi cơ thể như tấm toan nghệ thuật, mỗi hình xăm là một cột mốc cuộc đời. Có người xăm để che sẹo, vết rạn, dấu vết của bệnh tật hay quá khứ đau buồn. Có người tìm thấy cộng đồng, cảm giác thuộc về khi bước vào thế giới hình xăm. Câu chuyện người cha xăm dòng chữ của con lên cơ thể, được kể trong bài dòng chữ đẹp nhất bố từng đọc, cho thấy hình xăm có thể mang ý nghĩa rất riêng tư và cảm động.
Xã hội đang thay đổi ra sao?
| Trước đây | Hiện nay |
|---|---|
| Hình xăm gắn với tội phạm, giới giang hồ | Hình xăm phổ biến ở nghệ sĩ, vận động viên, người làm sáng tạo |
| Nhiều nơi làm việc cấm hình xăm lộ ra | Nhiều công ty nới lỏng quy định trang phục, chấp nhận hình xăm |
| Ít tiệm xăm chuyên nghiệp | Nghề xăm phát triển, được xem là nghệ thuật ở nhiều quốc gia |
| Phụ nữ xăm bị xem là "lệch chuẩn" | Ngày càng nhiều phụ nữ xăm như cách thể hiện bản thân |
Ngay cả những biểu tượng lớn như huấn luyện viên bóng đá cũng xăm hình để ghi dấu khoảnh khắc đáng nhớ, như được nhắc trong bài Mourinho xăm mình tôn vinh cúp châu Âu. Ở Mỹ, giới trẻ còn chọn hình xăm thay nhẫn cưới, như trong bài hình xăm thay nhẫn cưới.
Ở Việt Nam: từ "dân anh chị" đến nghệ thuật đường phố
Tại Việt Nam, vài thập kỷ trước, hình xăm thường bị gắn với người từng đi tù hoặc giới giang hồ. Nhiều gia đình coi việc con cái xăm hình là điều đáng xấu hổ. Ngày nay, các tiệm xăm chuyên nghiệp xuất hiện ở hầu hết thành phố lớn, nhiều nghệ sĩ xăm Việt Nam tham gia các hội chợ xăm quốc tế, và người trẻ xem hình xăm nhỏ ở cổ tay, mắt cá như một phụ kiện thời trang.
Dù vậy, định kiến chưa biến mất. Người có hình xăm lớn vẫn có thể bị nghi ngại khi thuê nhà, đi xin việc ở cơ quan nhà nước hoặc khi về quê. Mạng xã hội đôi khi còn làm định kiến nặng hơn, khi những video "giang hồ mạng" khoe hình xăm, khoe bạo lực khiến công chúng đánh đồng hình xăm với lối sống lệch chuẩn. Tách bạch giữa nghệ thuật xăm và hành vi vi phạm pháp luật là việc cần thiết để công bằng với số đông người xăm hình bình thường.
Tôn trọng lựa chọn, nhưng hiểu rõ hệ quả
Giảm định kiến không có nghĩa là cổ vũ ai cũng xăm kín người. Xăm hình nhiều, đặc biệt ở mặt, nhãn cầu hay các vùng nhạy cảm, đi kèm rủi ro sức khỏe và hệ quả lâu dài với công việc, quan hệ xã hội. Câu chuyện xăm mắt dẫn đến biến chứng được kể trong bài khi lựa chọn xăm mắt biến thành bi kịch là lời cảnh tỉnh. Người định xăm nên tìm hiểu kỹ, chọn cơ sở uy tín và cân nhắc vị trí, kích thước.
Ngược lại, với người xung quanh, tôn trọng nghĩa là không phán xét nhân cách dựa trên ngoại hình, không chụp ảnh, bình luận xúc phạm, không phân biệt đối xử trong công việc khi hình xăm không ảnh hưởng đến năng lực chuyên môn.
Gợi ý cho người có hình xăm khi đối mặt định kiến
- Chuẩn bị câu trả lời bình tĩnh cho những câu hỏi lặp lại; bạn không có nghĩa vụ giải thích với người lạ.
- Tìm hiểu quy định trang phục của nơi làm việc trước khi ứng tuyển.
- Kết nối với cộng đồng người yêu hình xăm để chia sẻ kinh nghiệm.
- Báo cáo, chặn những tài khoản quấy rối trên mạng; lưu bằng chứng nếu bị xúc phạm nghiêm trọng.
- Tìm đến chuyên gia tâm lý nếu áp lực kéo dài ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần.
Nhìn người, đừng chỉ nhìn mực
Hình xăm là một phần ngoại hình, không phải bản chất con người. Câu chuyện của những người như Becky Holt nhắc rằng đằng sau mỗi cơ thể phủ mực là một cuộc đời với những lựa chọn, nỗi đau và niềm vui riêng. Xã hội văn minh là nơi người ta có thể khác biệt mà không bị loại trừ.
Câu hỏi thường gặp
Có hình xăm có bị từ chối khi xin việc không?
Tùy ngành nghề và chính sách của từng nơi. Một số ngành có quy định trang phục chặt chẽ có thể yêu cầu che hình xăm. Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã cởi mở hơn, đánh giá dựa trên năng lực.
Xăm kín người có ảnh hưởng sức khỏe không?
Xăm diện tích lớn làm tăng tiếp xúc với mực xăm và nguy cơ nhiễm trùng, dị ứng nếu không đảm bảo vệ sinh. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi xăm.
Làm sao để bớt định kiến với người có hình xăm?
Tiếp xúc và tìm hiểu câu chuyện thật của họ, tránh đánh giá qua ngoại hình, và phản đối các hành vi chế giễu, phân biệt đối xử ở nơi làm việc, trên mạng xã hội.