Anaya Peterson, một phụ nữ trẻ người Úc theo đuổi phong cách biến đổi cơ thể, từng được báo chí quốc tế nhắc đến sau khi chia sẻ rằng cô gặp vấn đề nghiêm trọng về thị lực sau khi xăm nhãn cầu. Câu chuyện của cô gây chú ý vì sự nghịch lý: một lựa chọn để thể hiện bản thân lại có thể lấy đi chính khả năng nhìn thấy thế giới. Bài viết không nhằm phán xét lựa chọn cá nhân, mà giải thích xăm nhãn cầu là gì, vì sao giới nhãn khoa cảnh báo và những điều ai đang tò mò về trào lưu này cần biết.
Xăm nhãn cầu là gì?
Xăm nhãn cầu (scleral tattooing) là việc tiêm mực vào giữa lớp kết mạc và củng mạc, tức phần lòng trắng của mắt, khiến lòng trắng chuyển sang màu đen, xanh, đỏ hoặc màu khác. Kỹ thuật này hoàn toàn khác với xăm hình trên da: mực được đưa vào mô mắt, một cơ quan cực kỳ nhạy cảm và gần như không thể "sửa sai" nếu có biến chứng.
Đây không phải là thủ thuật y khoa được công nhận, thường do những người làm nghề biến đổi cơ thể thực hiện, và ở nhiều nơi không có tiêu chuẩn hay chứng nhận đào tạo chính thức.
Những rủi ro y khoa đã được cảnh báo
| Biến chứng | Mô tả |
|---|---|
| Nhiễm trùng mắt | Có thể dẫn đến viêm nội nhãn, đe dọa thị lực |
| Thủng nhãn cầu | Kim đâm quá sâu xuyên qua củng mạc vào bên trong mắt |
| Viêm màng bồ đào | Phản ứng viêm với mực, gây đau, nhìn mờ |
| Bong võng mạc | Biến chứng nặng có thể dẫn tới mất thị lực |
| Dị ứng, phản ứng mực | Đỏ mắt, chảy nước mắt, nhạy cảm ánh sáng kéo dài |
| Mực di chuyển | Mực lan vào các mô khác, khó kiểm soát |
| Mất thị lực | Một phần hoặc hoàn toàn, có thể không hồi phục |
Các hội nhãn khoa ở nhiều nước đã lên tiếng khuyến cáo không nên xăm nhãn cầu. Một số nơi đã đưa ra quy định hạn chế hoặc cấm thủ thuật này. Điều đáng lo là biến chứng có thể không xuất hiện ngay mà sau nhiều tuần, nhiều tháng.
Vì sao vẫn có người chọn xăm mắt?
- Mong muốn khác biệt: với cộng đồng biến đổi cơ thể, mắt đen là "dấu ấn" mạnh nhất.
- Ảnh hưởng mạng xã hội: hình ảnh ấn tượng thu hút lượt xem, tạo cảm giác "ai cũng làm được".
- Đánh giá thấp rủi ro: nghĩ rằng chỉ là một hình xăm, dù đặt ở vị trí khác.
- Thiếu thông tin y khoa: người thực hiện có thể không giải thích đầy đủ biến chứng.
Nghịch lý của "biểu đạt bản thân"
Câu chuyện của Anaya Peterson cho thấy một nghịch lý: biến đổi cơ thể để được nhìn thấy theo cách mình muốn, nhưng cái giá có thể là mất khả năng nhìn. Không ai có quyền phán xét lựa chọn của người khác, nhưng mỗi lựa chọn cần được đưa ra khi đã có đủ thông tin. Với những can thiệp không thể đảo ngược trên cơ quan quan trọng như mắt, việc tìm hiểu kỹ càng càng cần thiết.
Ngay cả hình xăm trên da cũng có rủi ro về sức khỏe, như phân tích trong bài những nguy cơ sức khỏe của hình xăm. Mức độ rủi ro tăng lên nhiều khi can thiệp vào mắt, lưỡi, niêm mạc.
Mắt – cơ quan không có "phiên bản dự phòng"
Củng mạc, phần lòng trắng của mắt, là lớp vỏ bảo vệ cho các cấu trúc bên trong như màng bồ đào, võng mạc, thần kinh thị giác. Lớp này mỏng hơn nhiều so với da và không có khả năng "đẩy" mực ra ngoài theo thời gian như lớp biểu bì. Khi mực được tiêm vào, nó có thể lan rộng dưới kết mạc, và nếu kim xuyên quá sâu, mực hoặc vi khuẩn có thể đi vào bên trong nhãn cầu.
Khác với da có thể lành sẹo, tổn thương võng mạc hay thần kinh thị giác thường để lại di chứng vĩnh viễn. Điều trị biến chứng có thể cần phẫu thuật phức tạp, dùng thuốc kéo dài và vẫn không đảm bảo phục hồi thị lực. Đó là lý do các bác sĩ nhãn khoa coi đây là thủ thuật không đáng đánh đổi.
Khi nào cần đi khám mắt ngay?
Với bất kỳ ai đã từng can thiệp thẩm mỹ vùng mắt (xăm, tiêm, cấy), hãy đến chuyên khoa mắt ngay khi có:
- Đau mắt dữ dội, đau tăng dần.
- Nhìn mờ, nhìn thấy chớp sáng, đốm đen, màn che.
- Đỏ mắt kéo dài, chảy mủ, sưng mí.
- Nhạy cảm ánh sáng nhiều, buồn nôn kèm đau mắt.
Đừng tự nhỏ thuốc không rõ nguồn gốc hay chờ "tự khỏi". Với mắt, thời gian là yếu tố quyết định khả năng giữ được thị lực.
Lời khuyên cho người yêu thích biến đổi cơ thể
- Phân biệt rõ giữa can thiệp trên da và can thiệp trên cơ quan nội tạng, giác quan.
- Tìm thông tin từ nguồn y khoa, không chỉ từ người thực hiện dịch vụ.
- Hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi quyết định bất kỳ thủ thuật nào ở vùng mắt.
- Cảnh giác với nơi thực hiện không có điều kiện vô trùng, không có cơ chế xử lý tai biến.
- Cân nhắc giải pháp thay thế không xâm lấn như kính áp tròng thời trang (vẫn cần chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ), trang điểm, hiệu ứng ảnh.
Câu chuyện chung của cộng đồng xăm hình
Cộng đồng xăm hình ngày càng lớn và đa dạng, nhưng những trường hợp như Anaya Peterson cũng là lời nhắc về giới hạn của cơ thể con người. Bên cạnh đó, người có ngoại hình khác biệt vẫn thường phải đối mặt với định kiến, như được bàn trong bài định kiến với người xăm kín. Tôn trọng lựa chọn của người khác và chia sẻ thông tin chính xác về rủi ro là hai việc có thể cùng tồn tại. Nếu chẳng may đã có hình xăm muốn xóa bỏ ở vùng da thông thường, bạn có thể tham khảo bài sự thật về xóa hình xăm; còn với mực trong mắt, hầu như không có cách loại bỏ an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Xăm nhãn cầu có xóa được không?
Hiện gần như không có phương pháp loại bỏ mực trong nhãn cầu một cách an toàn. Đây là lý do các bác sĩ nhãn khoa đặc biệt khuyến cáo không nên thực hiện.
Xăm nhãn cầu có hợp pháp không?
Quy định khác nhau tùy quốc gia, vùng lãnh thổ. Một số nơi đã hạn chế hoặc cấm thủ thuật này. Dù hợp pháp hay không, rủi ro y khoa vẫn rất cao.
Kính áp tròng đổi màu có an toàn hơn không?
Kính áp tròng không xâm lấn và có thể tháo ra, nhưng vẫn có rủi ro nhiễm trùng nếu dùng sai cách. Nên được bác sĩ mắt kiểm tra, chỉ định và mua sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.