Lạng Sơn có đường biên giới dài với Trung Quốc và nhiều cửa khẩu quan trọng, nên đây luôn là địa bàn trọng điểm trong công tác chống buôn lậu, đặc biệt là buôn lậu thực phẩm. Những lô nội tạng động vật, gia cầm, chân gà đông lạnh, hoa quả, phụ gia thực phẩm không rõ nguồn gốc nếu lọt qua biên giới có thể theo các ngả đường vào bếp ăn, quán ăn trên khắp cả nước. Bài viết giải thích vì sao việc siết chặt kiểm soát ở biên giới gắn chặt với an toàn bữa ăn của mỗi gia đình.
Vì sao Lạng Sơn là "điểm nóng"?
Lạng Sơn có các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính, cửa khẩu phụ và lối mở, cùng hệ thống đường quốc lộ, đường sắt nối với Hà Nội. Đây là cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc, lượng hàng hóa xuất nhập khẩu rất lớn. Bên cạnh dòng chảy chính ngạch, địa hình đồi núi, đường mòn, lối tắt khiến hoạt động vận chuyển hàng lậu luôn tiềm ẩn.
Lực lượng chức năng ở địa bàn gồm biên phòng, hải quan, công an, quản lý thị trường thường xuyên phối hợp tuần tra, kiểm soát. Nhiều lô thực phẩm không rõ nguồn gốc đã bị bắt giữ, tiêu hủy theo quy định.
Những mặt hàng thực phẩm hay bị buôn lậu
| Nhóm hàng | Rủi ro chính |
|---|---|
| Nội tạng, phụ phẩm động vật đông lạnh | Bảo quản kém, có thể bốc mùi, nhiễm khuẩn, không qua kiểm dịch |
| Gia cầm sống, trứng gia cầm | Nguy cơ lây lan dịch bệnh như cúm gia cầm |
| Chân gà, cánh gà đông lạnh | Có thể bị xử lý hóa chất, quá hạn sử dụng |
| Hoa quả, nông sản | Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, chất bảo quản không kiểm soát |
| Phụ gia, hóa chất thực phẩm | Không rõ thành phần, có thể chứa chất cấm |
| Bánh kẹo, đồ ăn vặt | Nhãn mác không tiếng Việt, hạn dùng không rõ |
Hàng nhập lậu không qua kiểm dịch động vật, thực vật và kiểm tra an toàn thực phẩm, nên chất lượng hoàn toàn không được đảm bảo. Câu chuyện hóa chất kích chín trái cây nhập lậu là một ví dụ, được phân tích trong bài buôn lậu thuốc làm chín sầu riêng.
Thủ đoạn của đối tượng buôn lậu
- Chia nhỏ hàng, thuê người dân địa phương vận chuyển qua đường mòn.
- Khai sai tên hàng, trộn hàng lậu trong lô hàng hợp pháp.
- Thay bao bì, dán nhãn giả để "hợp thức hóa" hàng.
- Dùng xe khách, xe tải chở hàng kết hợp ngụy trang.
- Tập kết ở kho bãi trong nội địa rồi phân phối dần cho các chợ đầu mối.
Người tiêu dùng có thể làm gì?
Nhận biết thực phẩm có dấu hiệu nhập lậu
- Không có nhãn phụ tiếng Việt, không ghi tên đơn vị nhập khẩu, phân phối.
- Giá rẻ bất thường so với mặt bằng chung.
- Thực phẩm đông lạnh bị chảy nước, đông đá lại nhiều lần, màu sắc bất thường, mùi lạ.
- Thịt, nội tạng bày bán không có dấu kiểm dịch hoặc giấy tờ nguồn gốc.
- Bao bì in hoàn toàn tiếng nước ngoài, không có thông tin hạn sử dụng rõ ràng.
Thói quen mua sắm an toàn
- Mua ở siêu thị, cửa hàng có hóa đơn, chợ có ban quản lý kiểm soát.
- Với hàng đông lạnh, chọn loại có thông tin nhập khẩu, bảo quản đúng nhiệt độ.
- Giữ hóa đơn, bao bì để phản ánh khi có vấn đề.
- Báo cho cơ quan quản lý thị trường hoặc chính quyền khi phát hiện điểm tập kết, buôn bán hàng không rõ nguồn gốc.
Vì sao hàng lậu vẫn có "đất sống"?
Nguyên nhân sâu xa nằm ở chênh lệch giá. Hàng không qua kiểm dịch, không nộp thuế có thể bán rẻ hơn đáng kể so với hàng chính ngạch. Với các bếp ăn, quán ăn chịu áp lực chi phí, mức chênh lệch đó rất hấp dẫn. Bên cạnh đó, tâm lý chuộng hàng ngoại, chuộng đồ ăn vặt lạ miệng cũng khiến nhiều loại bánh kẹo, đồ uống không nhãn phụ vẫn tìm được người mua.
Mặt khác, chuỗi phân phối hàng lậu thường rất linh hoạt: hàng đi qua nhiều kho trung chuyển, đổi bao bì, rồi mới đến chợ đầu mối. Khi đến tay người mua cuối cùng, gần như không còn dấu vết nguồn gốc. Vì vậy, công tác kiểm soát không chỉ dừng ở biên giới mà phải kéo dài đến các kho bãi, chợ đầu mối và cả kênh bán hàng trực tuyến.
Quán ăn, bếp ăn tập thể: mắt xích quan trọng
Hàng lậu thường tìm đến những nơi tiêu thụ lớn, cần giá rẻ như quán ăn bình dân, bếp ăn công nghiệp, quán nhậu. Chủ cơ sở cần chọn nhà cung cấp có giấy tờ, lưu hóa đơn, kiểm tra hàng khi nhận. Ngoài trách nhiệm pháp lý, đây còn là trách nhiệm với sức khỏe thực khách. Các vụ việc như giá đỗ ngâm chất kích thích cho thấy chỉ một mắt xích lỏng lẻo cũng có thể gây hại cho rất nhiều người.
Du lịch Lạng Sơn: mua đặc sản sao cho đúng
Lạng Sơn nổi tiếng với vịt quay, lợn quay mắc mật, khâu nhục, phở chua, hồng không hạt, na Chi Lăng. Khi du lịch và mua đặc sản, hãy chọn cơ sở rõ ràng, tránh mua thực phẩm đóng gói ngoại nhập trôi nổi ở chợ cửa khẩu nếu không có nhãn phụ. Bạn có thể tham khảo thêm đặc sản Tây Bắc để thấy sự phong phú của ẩm thực vùng núi phía Bắc.
Chống buôn lậu là việc chung
Lực lượng chức năng có thể bắt giữ hàng nghìn lô hàng, nhưng chừng nào còn người mua vì ham rẻ, thị trường hàng lậu vẫn còn chỗ đứng. Hiểu rủi ro, chọn thực phẩm rõ nguồn gốc và phản ánh khi thấy sai phạm là cách mỗi người góp phần "siết chặt" an toàn thực phẩm từ biên giới đến mâm cơm. Vấn đề hàng giả trong lĩnh vực sức khỏe cũng được bàn kỹ trong bài ngăn chặn hàng giả, bảo vệ sức khỏe người Việt.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm nhập khẩu hợp pháp có đặc điểm gì?
Thực phẩm nhập khẩu hợp pháp phải có nhãn phụ tiếng Việt ghi tên sản phẩm, tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ, ngày sản xuất, hạn sử dụng và đã qua kiểm tra theo quy định.
Phát hiện nơi bán thực phẩm nhập lậu thì báo ở đâu?
Bạn có thể báo cho lực lượng quản lý thị trường, công an, chính quyền địa phương hoặc đường dây nóng của ban chỉ đạo chống buôn lậu tại địa phương. Nên cung cấp địa chỉ và hình ảnh nếu có.
Nội tạng động vật đông lạnh giá rẻ có nên mua không?
Nên thận trọng. Nếu không rõ nguồn gốc, không có dấu kiểm dịch, hàng có mùi hoặc màu bất thường thì không nên mua vì nguy cơ mất an toàn thực phẩm cao.