Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026Ẩm thực, chuyện lịch sử, hình xăm và pháp luật đời sống
Thế Giới Gầm
Pháp luật đời sống

Chống hàng giả, hàng nhái: nhà khoa học, cán bộ y tế cam kết minh bạch

Khi chuyên gia, cán bộ y tế đứng tên quảng bá sản phẩm, ranh giới giữa tư vấn và tiếp tay hàng giả rất mong manh. Vì sao cần minh bạch và cách kiểm chứng.

Ban biên tập Thế Giới GầmCập nhật 5 phút đọc
Pháp luật đời sống

Trong cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái, một mắt xích ít được chú ý là uy tín của những người mặc áo blouse trắng và mang học hàm, học vị. Khi một nhà khoa học hay cán bộ y tế xuất hiện trong quảng cáo, livestream để giới thiệu sản phẩm, người tiêu dùng có xu hướng tin ngay. Nếu sản phẩm đó là hàng kém chất lượng, hàng giả hoặc bị thổi phồng công dụng, uy tín ấy trở thành "tấm khiên" cho sai phạm. Vì vậy, yêu cầu siết chặt quản lý và cam kết minh bạch từ đội ngũ chuyên môn ngày càng được đặt ra mạnh mẽ.

Vì sao uy tín chuyên môn dễ bị lợi dụng?

Người bệnh và người tiêu dùng thường không đủ kiến thức để đánh giá một sản phẩm y tế, mỹ phẩm hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Họ dựa vào lời khuyên của người có chuyên môn. Kẻ kinh doanh gian dối hiểu điều đó nên tìm cách gắn sản phẩm với hình ảnh bác sĩ, dược sĩ, giáo sư, viện nghiên cứu, thậm chí giả mạo danh tính của họ.

Có ba tình huống thường gặp:

  • Giả mạo hoàn toàn: dùng ảnh, video của bác sĩ nổi tiếng, cắt ghép hoặc dùng công nghệ tạo giọng nói, khuôn mặt để quảng cáo mà người đó không hề biết.
  • "Chuyên gia" tự xưng: người không có chứng chỉ hành nghề nhưng tự giới thiệu là bác sĩ, lương y, chuyên gia dinh dưỡng.
  • Chuyên gia thật nhưng thiếu minh bạch: người có chuyên môn nhận thù lao để giới thiệu sản phẩm mà không công khai quan hệ lợi ích, hoặc phát ngôn vượt quá bằng chứng khoa học.

Khung quy định về quảng cáo trong lĩnh vực sức khỏe

Pháp luật về quảng cáo và an toàn thực phẩm có những quy định riêng cho nhóm sản phẩm liên quan đến sức khỏe. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải ghi rõ khuyến cáo không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Quy định cũng hạn chế việc sử dụng danh nghĩa, hình ảnh, thư tín của cơ sở y tế, nhân viên y tế để quảng cáo thực phẩm. Thuốc kê đơn không được quảng cáo rộng rãi cho công chúng.

Gần đây, các quy định về trách nhiệm của người có ảnh hưởng khi quảng cáo cũng được chú ý nhiều hơn: người quảng cáo phải tìm hiểu sản phẩm, không quảng cáo sai sự thật và có thể chịu trách nhiệm liên đới khi vi phạm. Nội dung cụ thể nên được tra cứu trong văn bản pháp luật hiện hành.

Cam kết minh bạch gồm những gì?

Nguyên tắcBiểu hiện cụ thể
Công khai xung đột lợi íchNói rõ khi nhận tài trợ, thù lao, cổ phần từ nhà sản xuất
Dựa trên bằng chứngChỉ khẳng định công dụng có nghiên cứu đáng tin cậy chứng minh
Không vượt phạm vi chuyên mônBác sĩ chuyên khoa này không "bảo chứng" cho sản phẩm thuộc lĩnh vực khác
Không thay thế điều trịLuôn nhắc người bệnh tuân thủ phác đồ, khám bác sĩ điều trị
Chủ động lên tiếng khi bị mạo danhThông báo công khai, báo cơ quan chức năng

Nhiều bệnh viện, hội nghề nghiệp đã có quy tắc ứng xử yêu cầu nhân viên không tham gia quảng cáo thương mại hoặc phải xin phép, công khai. Đây là bước quan trọng để giữ niềm tin của người bệnh.

Người tiêu dùng kiểm chứng thế nào?

  1. Kiểm tra danh tính: tra cứu chứng chỉ hành nghề trên hệ thống của cơ quan y tế, kiểm tra người đó có thực sự công tác tại bệnh viện được nêu.
  2. Xem kênh chính thức: thông tin từ trang chính thức của bệnh viện, hội nghề nghiệp đáng tin hơn video lan truyền.
  3. Cảnh giác với từ ngữ tuyệt đối: "chữa khỏi 100%", "thần dược", "không tác dụng phụ".
  4. Hỏi bác sĩ điều trị của mình: trước khi dùng thêm sản phẩm hỗ trợ.
  5. Kiểm tra số công bố, số đăng ký của sản phẩm.

Các vụ hàng giả quy mô lớn, như vụ hơn 100.000 đơn hàng mỹ phẩm giả, cho thấy quảng cáo bằng uy tín người nổi tiếng và "chuyên gia" có thể giúp hàng giả lan rộng nhanh như thế nào.

Một số tình huống dễ nhầm lẫn

Không phải mọi lần chuyên gia xuất hiện cùng sản phẩm đều là sai. Bác sĩ tham gia hội thảo khoa học do doanh nghiệp tài trợ, dược sĩ tư vấn sản phẩm tại nhà thuốc, nhà khoa học công bố kết quả nghiên cứu về một hoạt chất là những hoạt động bình thường. Vấn đề nằm ở cách làm: có công khai nguồn tài trợ không, có trình bày đầy đủ cả hạn chế của sản phẩm không, có biến một kết quả nghiên cứu nhỏ thành lời hứa "chữa khỏi" không.

Người tiêu dùng nên phân biệt giữa thông tin khoa học và thông điệp bán hàng. Thông tin khoa học thường thận trọng, nêu rõ đối tượng, liều dùng, mức độ bằng chứng. Thông điệp bán hàng thường dùng từ ngữ cảm xúc, câu chuyện "khỏi bệnh thần kỳ", ưu đãi gấp, số lượng có hạn. Khi thấy những dấu hiệu sau, hãy dừng lại và kiểm chứng trước khi mua.

Trách nhiệm của cơ quan quản lý

Siết chặt quản lý không chỉ là xử phạt người bán hàng giả mà còn là xử lý người tiếp tay: người quảng cáo sai sự thật, nền tảng để nội dung vi phạm tồn tại, cơ sở cấp giấy tờ không đúng. Các cơ quan y tế đã nhiều lần phát cảnh báo về việc mạo danh bác sĩ, bệnh viện để bán sản phẩm, như được đề cập trong bài Bộ Y tế ngăn chặn hàng giả. Song song, cơ chế cho phép chuyên gia báo cáo nhanh khi bị mạo danh và yêu cầu gỡ nội dung cũng rất cần thiết.

Niềm tin là tài sản chung

Khi một bác sĩ quảng cáo sai, thiệt hại không chỉ dừng ở người mua sản phẩm mà còn làm xói mòn niềm tin vào cả ngành y. Ngược lại, những chuyên gia dám lên tiếng chỉ ra sản phẩm sai, công khai mối quan hệ tài trợ, kiên trì giải thích bằng bằng chứng khoa học là những người góp phần bảo vệ cộng đồng. Người tiêu dùng cũng có vai trò: chia sẻ thông tin đã kiểm chứng, không lan truyền quảng cáo "thần kỳ" và báo cáo nội dung mạo danh. Về quyền khiếu nại khi mua phải mỹ phẩm kém chất lượng, bạn có thể đọc thêm bài mỹ phẩm kém chất lượng: ai bảo vệ người tiêu dùng.

Câu hỏi thường gặp

Bác sĩ có được quảng cáo thực phẩm chức năng không?

Quy định hiện hành hạn chế việc sử dụng danh nghĩa, hình ảnh của nhân viên y tế, cơ sở y tế để quảng cáo thực phẩm. Nhiều cơ sở y tế cũng có quy tắc riêng về việc nhân viên tham gia quảng cáo.

Làm sao biết video bác sĩ quảng cáo là thật hay giả?

Kiểm tra trên kênh chính thức của bác sĩ hoặc bệnh viện, xem có thông báo cảnh báo mạo danh không. Video có khẩu hình không khớp, giọng nói lạ hoặc chỉ được đăng trên trang bán hàng là dấu hiệu nghi ngờ.

Bị mạo danh hình ảnh để quảng cáo thì xử lý thế nào?

Người bị mạo danh nên lưu bằng chứng, thông báo công khai, báo cáo nền tảng để gỡ nội dung và trình báo cơ quan công an hoặc cơ quan quản lý có thẩm quyền.

Ban biên tập Thế Giới Gầm · Chuyên mục Pháp luật đời sống

Đọc tiếp

Pháp luật đời sống ›

Đất Chưa Có Sổ Có Chia Thừa Kế Được Không?

Đất chưa có sổ vẫn có thể là di sản thừa kế nếu chứng minh được quyền sử dụng hợp pháp. Giải thích quy định, thủ tục và cách giải quyết khi có tranh chấp.

19/05/2026 · 5 phút đọc