Hiến pháp là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất của Nhà nước. Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên được sửa đổi, bổ sung một số điều vào năm 2025, gắn với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và chính quyền địa phương. Điểm mới đáng chú ý trong quá trình này là người dân có thể tham gia góp ý dự thảo ngay trên ứng dụng định danh điện tử VNeID, bên cạnh các hình thức truyền thống. Bài viết giải thích trình tự sửa đổi Hiến pháp, ý nghĩa của việc góp ý trực tuyến và những lưu ý an toàn khi sử dụng VNeID.
Hiến pháp 2013: nền tảng của hệ thống pháp luật
Hiến pháp năm 2013 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 28/11/2013 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2014. Văn bản này quy định về chế độ chính trị, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, kinh tế, xã hội, văn hóa, bảo vệ Tổ quốc, tổ chức bộ máy nhà nước. Mọi luật, nghị định, thông tư đều phải phù hợp với Hiến pháp.
Một điểm tiến bộ của Hiến pháp 2013 là dành hẳn một chương cho quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, đồng thời khẳng định nguyên tắc quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết.
Sửa đổi Hiến pháp theo trình tự nào?
- Đề nghị làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp: Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội có quyền đề nghị.
- Quốc hội quyết định: việc làm hoặc sửa đổi Hiến pháp khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu biểu quyết tán thành.
- Thành lập Ủy ban dự thảo: Quốc hội thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp hoặc ủy ban sửa đổi.
- Lấy ý kiến Nhân dân: Ủy ban tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về dự thảo.
- Thông qua: Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định.
Ngưỡng hai phần ba cao hơn so với luật thông thường, thể hiện tính ổn định và vị trí tối cao của Hiến pháp.
Góp ý qua VNeID: điểm mới của chuyển đổi số
Trong đợt lấy ý kiến năm 2025, ngoài việc góp ý qua tổ dân phố, cơ quan, đơn vị và các phương tiện thông tin đại chúng, người dân còn có thể đọc dự thảo và gửi ý kiến trên ứng dụng VNeID. Hình thức này có một số ưu điểm:
| Ưu điểm | Ý nghĩa |
|---|---|
| Tiện lợi | Góp ý mọi lúc, mọi nơi, không cần đến hội nghị |
| Định danh rõ ràng | Ý kiến gắn với tài khoản định danh, hạn chế góp ý ảo, trùng lặp |
| Tổng hợp nhanh | Dữ liệu được tổng hợp tự động, giảm thời gian xử lý |
| Mở rộng đối tượng | Người trẻ, người làm việc xa nhà dễ tham gia hơn |
Tuy vậy, góp ý trực tuyến cũng có hạn chế: người cao tuổi, người không dùng điện thoại thông minh khó tiếp cận; dạng câu hỏi lựa chọn có thể khó thể hiện ý kiến chi tiết. Vì thế, các hình thức truyền thống vẫn được duy trì song song.
Góp ý thế nào cho có chất lượng?
- Đọc kỹ toàn văn dự thảo và tờ trình giải thích lý do sửa đổi.
- Tập trung vào điều khoản cụ thể, nêu rõ đồng ý hay không và lý do.
- Đề xuất phương án thay thế nếu có, viết ngắn gọn, rõ ràng.
- Tham khảo ý kiến chuyên gia, báo chí chính thống để hiểu tác động của từng thay đổi.
VNeID: không chỉ để góp ý
Ứng dụng VNeID do Bộ Công an phát triển, dùng để định danh điện tử, tích hợp căn cước, giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế, thông tin cư trú và nhiều dịch vụ công. Tài khoản định danh mức 2 có giá trị tương đương xuất trình căn cước trong nhiều giao dịch. Các thủ tục như thông báo lưu trú, xác nhận cư trú cũng có thể thực hiện trực tuyến; xem thêm bài xác nhận thông tin cư trú.
Cảnh giác lừa đảo giả danh VNeID
Khi VNeID được dùng rộng rãi, kẻ gian cũng tìm cách lợi dụng. Các chiêu thường gặp:
- Gọi điện giả danh công an, yêu cầu "cập nhật định danh mức 2" qua đường link lạ.
- Gửi file cài đặt ứng dụng giả mạo VNeID, sau khi cài sẽ chiếm quyền điều khiển điện thoại.
- Yêu cầu cung cấp mã kích hoạt, mật khẩu, quét khuôn mặt qua video call.
Hãy nhớ: chỉ tải VNeID từ kho ứng dụng chính thức, không cung cấp mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai, và khi cần hỗ trợ hãy đến trực tiếp công an cấp xã. Những thủ đoạn giả danh cơ quan chức năng cũng được cảnh báo trong bài lừa đảo bắt cóc ảo.
Ý nghĩa của sự tham gia
Mỗi ý kiến góp ý vào Hiến pháp, dù nhỏ, đều là cách công dân thực hiện quyền làm chủ. Công nghệ giúp việc tham gia dễ dàng hơn, nhưng chất lượng góp ý vẫn phụ thuộc vào sự hiểu biết và trách nhiệm của mỗi người. Tìm hiểu Hiến pháp, theo dõi các thay đổi lớn của bộ máy nhà nước, và biết cách sử dụng công cụ số an toàn là những kỹ năng công dân cần có trong thời đại mới. Muốn hiểu thêm về hệ thống tư pháp được Hiến pháp quy định, bạn có thể đọc bài cải cách Luật Tổ chức Tòa án.
Câu hỏi thường gặp
Hiến pháp 2013 có hiệu lực từ khi nào?
Hiến pháp năm 2013 được Quốc hội thông qua ngày 28/11/2013 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2014.
Cần bao nhiêu đại biểu tán thành để sửa đổi Hiến pháp?
Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Quyết định việc sửa đổi cũng cần ngưỡng tương tự.
Không có VNeID có góp ý dự thảo luật được không?
Được. Ngoài VNeID, người dân có thể góp ý qua tổ dân phố, cơ quan, đơn vị, Mặt trận Tổ quốc, cổng thông tin của Quốc hội và các kênh được thông báo chính thức trong từng đợt lấy ý kiến.