Lừa đảo bắt cóc ảo là thủ đoạn kẻ gian gọi điện cho gia đình, nói rằng người thân đang bị giữ, bị tai nạn hoặc bị bắt, rồi ép chuyển tiền ngay. Thực tế không có ai bị bắt cóc: nạn nhân “bị giữ” thường bị cô lập liên lạc hoặc bị dụ đi đến một nơi khác. Công an nhiều địa phương, trong đó có Đồng Nai, đã nhiều lần khuyến cáo người dân về kiểu lừa này. Nguyên tắc vàng là: bình tĩnh, kiểm chứng trực tiếp với người thân và báo cơ quan công an trước khi làm bất cứ điều gì liên quan đến tiền.
Bắt cóc ảo vận hành như thế nào
Kịch bản có nhiều biến thể nhưng thường gồm hai đầu dây. Một đầu là “nạn nhân” bị dụ dỗ, đe dọa để tắt điện thoại, ở một mình trong khách sạn hoặc nhà nghỉ, có khi bị yêu cầu tự quay video trong tư thế bị trói. Đầu kia là gia đình nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn kèm hình ảnh đó, bị đòi tiền chuộc.
Đối tượng hay bị nhắm tới là học sinh, sinh viên, người trẻ sống xa nhà, hoặc du học sinh. Kẻ gian thường mạo danh công an, viện kiểm sát hay tòa án, nói rằng người trẻ “liên quan đến đường dây rửa tiền, ma túy”, cần “cách ly để điều tra” và tuyệt đối không được nói với ai. Vì sợ hãi, nạn nhân làm theo.
Các bước kẻ gian thường dùng
- Thu thập thông tin trên mạng xã hội: tên, trường học, số điện thoại, ảnh gia đình.
- Gọi cho người trẻ, mạo danh cơ quan chức năng, tạo áp lực tâm lý và yêu cầu giữ bí mật.
- Dụ nạn nhân rời nhà, thuê phòng, tắt định vị hoặc đổi sim.
- Liên lạc với gia đình, gửi hình ảnh, ghi âm tiếng khóc, đòi chuyển tiền gấp.
- Liên tục thúc ép, không cho gia đình thời gian kiểm chứng.
Dấu hiệu nhận biết cuộc gọi bắt cóc giả
- Người gọi yêu cầu chuyển tiền ngay vào tài khoản cá nhân, ví điện tử hoặc tài sản số.
- Cấm gia đình báo công an, dọa “nếu báo sẽ làm hại”.
- Không cho gia đình nói chuyện trực tiếp với người thân, hoặc chỉ cho nghe tiếng khóc mơ hồ.
- Số gọi đến lạ, số nước ngoài, hoặc gọi qua ứng dụng mạng xã hội.
- Người thân bỗng nhiên “mất liên lạc” đúng thời điểm có cuộc gọi.
Cơ quan công an không bao giờ làm việc qua điện thoại để yêu cầu người dân chuyển tiền, cũng không “bắt giữ online” hay yêu cầu một người tự cách ly ở khách sạn. Bất kỳ cuộc gọi nào có những yêu cầu này đều là lừa đảo.
Gia đình nên làm gì khi nhận cuộc gọi đe dọa
Trong những phút đầu
- Giữ bình tĩnh, không chuyển tiền, không cung cấp thông tin tài khoản hay mã OTP.
- Gọi cho người thân bằng mọi kênh: điện thoại, mạng xã hội, bạn cùng phòng, thầy cô, nơi làm việc.
- Ghi lại số điện thoại, tài khoản, nội dung tin nhắn, ảnh chụp màn hình.
Báo ngay cho công an
Gọi 113 hoặc đến công an xã, phường gần nhất. Cung cấp toàn bộ thông tin đã ghi lại. Cơ quan công an có thể phối hợp tìm vị trí người thân nhanh hơn rất nhiều so với việc gia đình tự xoay xở. Nếu lỡ chuyển tiền, hãy báo ngay cho ngân hàng để đề nghị phong tỏa giao dịch, càng sớm càng có cơ hội.
Người trẻ cần biết gì để không bị dụ
Phần lớn các vụ bắt cóc ảo bắt đầu từ việc người trẻ bị dọa qua điện thoại. Hãy nhớ:
- Không có cơ quan nhà nước nào yêu cầu bạn giữ bí mật với gia đình hay tự đi thuê phòng để “phục vụ điều tra”.
- Giấy triệu tập thật được gửi bằng văn bản, có thể kiểm chứng tại trụ sở công an.
- Khi bị dọa, hãy cúp máy, gọi ngay cho bố mẹ hoặc thầy cô.
- Không quay video, chụp ảnh bản thân theo yêu cầu của người lạ.
Thủ đoạn dụ người trẻ rời khỏi nhà không chỉ xuất hiện trong lừa đảo bắt cóc ảo. Bài viết về trường hợp học sinh nhận điện thoại lừa ra khỏi nhà phân tích thêm vì sao lứa tuổi này dễ bị thao túng tâm lý.
Phòng ngừa từ trong gia đình
| Biện pháp | Cách làm |
|---|---|
| Mật khẩu gia đình | Thống nhất một câu hỏi hoặc từ khóa chỉ người nhà biết để xác minh khi khẩn cấp |
| Danh bạ dự phòng | Lưu số của bạn cùng phòng, giáo viên chủ nhiệm, chủ nhà trọ của con |
| Chia sẻ vị trí | Thỏa thuận bật chia sẻ vị trí trong các chuyến đi xa |
| Hạn chế thông tin công khai | Không đăng lịch trình, trường học, số điện thoại lên mạng xã hội |
| Trò chuyện định kỳ | Kể cho nhau nghe các chiêu lừa mới để cả nhà cùng cảnh giác |
Việc nói chuyện cởi mở rất quan trọng. Người trẻ thường giấu gia đình vì sợ bị trách, chính điều này khiến kẻ gian dễ cô lập họ. Hãy để con biết rằng gặp chuyện gì cũng có thể kể với bố mẹ.
Bắt cóc ảo và các kiểu lừa đảo mạo danh khác
Bắt cóc ảo thuộc nhóm lừa đảo dựa trên nỗi sợ, cùng với các chiêu như giả công an gọi điện báo “liên quan vụ án”, giả bệnh viện báo người nhà cấp cứu, giả giáo viên báo con bị tai nạn. Điểm chung là tạo tình huống khẩn cấp, đòi tiền gấp, không cho thời gian suy nghĩ.
Song song đó, kẻ gian còn lợi dụng lòng tham với chiêu “việc nhẹ lương cao”, dụ người trẻ ra nước ngoài làm việc rồi bị giữ lại. Bạn có thể đọc thêm về kiểu lừa đảo việc nhẹ lương cao xuyên quốc gia để nhận diện sớm.
Hành vi này bị xử lý thế nào
Hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền có thể bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Bộ luật Hình sự, mức hình phạt tùy giá trị tài sản và tính chất vụ việc. Nếu có hành vi đe dọa, uy hiếp tinh thần để lấy tiền, đối tượng còn có thể bị xem xét về các tội danh khác. Việc người dân trình báo sớm và giữ lại bằng chứng giúp cơ quan điều tra có căn cứ truy vết dòng tiền.
Lừa đảo bắt cóc ảo chỉ thành công khi gia đình hoảng loạn và hành động một mình. Khi mọi người trong nhà đều biết kịch bản này, biết cách kiểm chứng và biết rằng công an không bao giờ yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại, kẻ gian sẽ không còn chỗ để lợi dụng.
Câu hỏi thường gặp
Bắt cóc ảo khác bắt cóc thật như thế nào?
Trong bắt cóc ảo, người thân không hề bị giữ bởi ai mà chỉ bị dụ cắt liên lạc hoặc tự cách ly. Kẻ gian dựa vào sự hoảng loạn của gia đình để đòi tiền, nên việc liên lạc được với người thân sẽ làm kịch bản sụp đổ.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo rồi thì phải làm gì?
Gọi ngay tổng đài ngân hàng để đề nghị tạm khóa giao dịch, sau đó trình báo công an kèm sao kê, ảnh chụp tin nhắn. Hành động trong vài giờ đầu sẽ tăng khả năng thu hồi tiền.
Công an có gọi điện yêu cầu người dân lên khách sạn để điều tra không?
Không. Cơ quan công an làm việc bằng giấy triệu tập và tại trụ sở, không yêu cầu ai tự thuê phòng, tắt điện thoại hay giữ bí mật với gia đình.
Làm sao để con em đi học xa nhà an toàn hơn?
Gia đình nên lưu số điện thoại bạn bè, chủ trọ, giáo viên của con, thống nhất từ khóa xác minh và thường xuyên kể cho con nghe các chiêu lừa đảo mới để con chủ động cảnh giác.