Cho vay nặng lãi, hay tín dụng đen, hấp dẫn người cần tiền gấp vì thủ tục đơn giản, "không cần thế chấp, giải ngân trong ngày". Nhưng cái giá phải trả thường là lãi suất gấp hàng chục lần mức pháp luật cho phép, kèm theo đe dọa, khủng bố tinh thần, bôi nhọ trên mạng xã hội khi người vay chậm trả. Bài viết giúp bạn hiểu giới hạn lãi suất hợp pháp, những chiêu trò phổ biến của tín dụng đen và những bước cụ thể để tự bảo vệ hoặc thoát ra khi đã lỡ vay.
Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là "nặng lãi"?
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, lãi suất trong hợp đồng vay tài sản giữa các bên do thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác (ví dụ hoạt động của tổ chức tín dụng). Phần lãi vượt mức giới hạn không có hiệu lực.
Bộ luật Hình sự có tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, áp dụng khi người cho vay đặt lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính đến mức luật định. Hình phạt bao gồm phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù tùy mức thu lợi.
Nhìn vào các mức lãi "1.000 đồng/1 triệu/ngày", "3.000 đồng/1 triệu/ngày" mà tín dụng đen hay quảng cáo, nếu quy ra năm, con số thường vượt rất xa giới hạn này.
Các hình thức tín dụng đen phổ biến
| Hình thức | Cách vận hành | Rủi ro |
|---|---|---|
| Vay góp theo ngày | Vay một khoản, góp tiền hằng ngày cả gốc lẫn lãi | Lãi quy năm rất cao, khó nhận ra |
| Ứng dụng vay online | Đăng ký qua app, cấp quyền truy cập danh bạ, ảnh | Bị gọi điện khủng bố người thân, bôi nhọ |
| Vay "cầm đồ" trá hình | Cầm giấy tờ xe, căn cước, thẻ ngân hàng | Mất tài sản, bị lạm dụng giấy tờ |
| Phí ẩn trừ ngay khi giải ngân | Vay 10 triệu nhưng chỉ nhận 7 triệu | Lãi thực tế cao hơn nhiều so với công bố |
| Quảng cáo dán cột điện, tờ rơi | Số điện thoại, hứa vay dễ | Không có hợp đồng, không có pháp nhân |
Ở nhiều đô thị lớn, quảng cáo tín dụng đen dán tràn lan trên tường, cột điện là dấu hiệu dễ thấy. Bài tín dụng đen TP.HCM: lật mặt từ quảng cáo bẩn mô tả rõ hơn hiện tượng này.
Vì sao người vay khó thoát ra?
Lãi mẹ đẻ lãi con
Khi không trả kịp, người vay bị tính phạt, lãi chồng lãi, khoản nợ phình to nhanh chóng. Nhiều người phải vay chỗ khác để trả chỗ cũ, rơi vào vòng xoáy nợ.
Áp lực tâm lý
Các đối tượng đòi nợ gọi điện liên tục, nhắn tin cho đồng nghiệp, người thân, đăng ảnh người vay lên mạng kèm lời lẽ xúc phạm. Người vay xấu hổ, sợ hãi nên chấp nhận mọi điều kiện.
Ngại trình báo
Nhiều người nghĩ mình "sai vì vay" nên không dám báo công an. Thực tế, người bị đe dọa, cưỡng đoạt, làm nhục hoàn toàn có quyền được pháp luật bảo vệ.
Nếu đã lỡ vay tín dụng đen
- Ghi chép toàn bộ: số tiền thực nhận, số tiền đã trả, ngày trả, tin nhắn, cuộc gọi, tài khoản nhận tiền.
- Không vay thêm để đảo nợ từ một nguồn tín dụng đen khác.
- Trình báo công an khi bị đe dọa, khủng bố, bôi nhọ, xâm phạm chỗ ở. Mang theo bằng chứng đã lưu.
- Thông báo cho người thân, nơi làm việc trước để giảm hiệu quả của chiêu bêu xấu.
- Thu hồi quyền truy cập danh bạ, ảnh của ứng dụng vay; gỡ ứng dụng sau khi đã lưu bằng chứng.
- Tìm hỗ trợ pháp lý: trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, luật sư, để biết nghĩa vụ trả nợ hợp pháp của mình (gốc và lãi trong giới hạn luật cho phép).
Lựa chọn thay thế khi cần tiền gấp
- Vay tại ngân hàng, công ty tài chính được cấp phép; dù thủ tục lâu hơn nhưng có hợp đồng rõ ràng.
- Liên hệ quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô hợp pháp tại địa phương.
- Tìm hiểu các chương trình vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội nếu thuộc đối tượng.
- Trao đổi với người thân, nơi làm việc về khả năng tạm ứng.
- Bán bớt tài sản không cần thiết thay vì cầm cố cho tín dụng đen.
Cũng cần cẩn thận với những "dịch vụ hỗ trợ vay" trên mạng, vì đây lại là một dạng lừa đảo khác, như trong bài lừa đảo vay tiền đáo hạn ngân hàng và đường dây lừa đảo hỗ trợ vay vốn online.
Cách quy đổi lãi suất để không bị đánh lừa
Tín dụng đen thường công bố lãi theo ngày hoặc theo "nghìn đồng trên một triệu" để người vay thấy nhỏ. Cách tự kiểm tra đơn giản là quy ra lãi suất năm. Ví dụ, lãi 2.000 đồng cho mỗi 1 triệu đồng mỗi ngày tương đương 0,2%/ngày; nhân với 365 ngày được khoảng 73%/năm, đã vượt rất xa giới hạn 20%/năm. Nếu lãi 5.000 đồng/triệu/ngày, con số quy năm vào khoảng 180%.
Ngoài ra, cần tính cả các khoản phí bị trừ ngay khi giải ngân. Vay 10 triệu nhưng chỉ nhận 8 triệu, trong khi vẫn phải trả gốc 10 triệu cộng lãi, thì chi phí thực tế còn cao hơn nhiều. Trước khi ký bất cứ giấy tờ nào, hãy yêu cầu ghi rõ số tiền thực nhận, lãi suất, các khoản phí và lịch trả.
Bài học đắt giá
Tín dụng đen giải quyết cái khó trước mắt nhưng tạo ra cái khó lớn hơn ngay sau đó. Bài học từ rất nhiều gia đình là: khi tài chính căng thẳng, hãy dừng lại, liệt kê các khoản nợ, ưu tiên những khoản có lãi cao, tìm nguồn vay hợp pháp và nói chuyện thẳng thắn với người thân. Xây dựng một khoản dự phòng nhỏ, dù chỉ vài triệu, cũng giúp bạn tránh phải tìm đến những tờ quảng cáo "vay nhanh không thế chấp" trong lúc túng quẫn.
Câu hỏi thường gặp
Vay tín dụng đen có phải trả hết lãi không?
Theo Bộ luật Dân sự, phần lãi vượt quá 20%/năm trong giao dịch vay dân sự không có hiệu lực. Người vay vẫn có nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi trong giới hạn hợp pháp. Nên hỏi luật sư để biết cụ thể trường hợp của mình.
Bị đòi nợ bằng cách đăng ảnh lên mạng thì làm gì?
Hãy lưu lại bằng chứng (ảnh chụp màn hình, đường link) và trình báo công an. Hành vi xúc phạm danh dự, đe dọa có thể bị xử lý theo pháp luật, bất kể người bị hại có đang nợ hay không.
Ứng dụng vay đòi quyền truy cập danh bạ có an toàn không?
Đây là dấu hiệu cần cảnh giác, vì danh bạ có thể bị dùng để quấy rối người thân khi bạn chậm trả. Nên ưu tiên tổ chức tín dụng được cấp phép và đọc kỹ quyền ứng dụng yêu cầu.